'Vrijheid van onderwijs is niet heilig'

Mogen fundamentalistische moslimgroeperingen een school openen als ze in beginsel de Grondwet niet erkennen? VVD-senator Heleen Dupuis, in het dagelijks leven hoogleraar medische ethiek in Leiden, wil dat de politiek, met name de Tweede Kamer, zich buigt over dit gevoelige onderwerp.

,,Deze vraag moet, hoe dan ook, binnenkort worden beantwoord. De kans is erg groot dat fundamentalistische groeperingen scholen willen beginnen. Eén groep heeft inmiddels al alle bezwaarprocedures doorlopen. De politiek moet absoluut de discussie aangaan of er grenzen zijn aan de in de Grondwet verankerde vrijheid van onderwijs.''

Dupuis kaartte dinsdag deze kwestie in de Eerste Kamer aan bij de behandeling van de onderwijsbegroting. Als voormalig lid van de onderwijsraad heeft zij met een aanvraag voor een fundamentalistische school te maken gekregen. Ze zegt er geen afgeronde opvatting over te hebben, maar wel diverse vragen.

Het gaat wat haar betreft ook niet over de inmiddels al tientallen islamitische scholen in Nederland die zijn onderworpen aan de onderwijsinspectie, maar specifiek over radicale, fundamentalistische stromingen binnen de islam die een school willen beginnen.

,,Er ontstaat spanning tussen diverse artikelen in de Grondwet als dit soort groeperingen een aanvraag indienen. Je hebt de vrijheid van godsdienst, de vrijheid van onderwijs, maar wat moet je met groeperingen die hierover totaal anders denken. Die de democratische rechtsstaat en de Grondwet verwerpen.''

,,De islam staat op zichzelf niet per definitie tegenover de rechtsstaat. Maar ook islam-kenners erkennen dat er groeperingen binnen de islam zijn die er zeer radicale ideeën erop na houden. Die de vrijheid van godsdienst verwerpen, de gelijke behandeling van man en vrouw ontkennen, geen respect hebben voor mensenrechten. Ze zouden het liefst een theocratie (een staat waar God de hoogste gezagsdrager is) willen vestigen. Deze mensen wonen ook in Nederland, ook al realiseert niet iedereen zich dat. Wat moet je doen als zo'n groep een school wil beginnen?''

Maar geldt dit dan ook niet voor orthodox christelijke of joodse groeperingen? ,,Inderdaad heb je bijvoorbeeld binnen de SGP tendensen die neigen naar een theocratie. Maar de democratische rechtsstaat wordt doorgaans niet verworpen. Het verschil is dat deze groeperingen al heel lang binnen de joods-christelijke traditie leven, terwijl de fundamentalische moslimgroeperingen daar buiten staan. De Grondwet moet je zien als een gemeenschappelijk publieke moraal, daar dienen ze zich aan te houden.''

,,Natuurlijk reageren de kleine christelijke partijen en het CDA als door een wesp gestoken en beginnen ze terug te meppen. Vrijheid van godsdienst boven alles. Maar dat vind ik toch een te snel getrokken conclusie. Niemand heeft in 1917, toen de gelijke behandeling van bijzonder en openbaar onderwijs werd geregeld, kunnen voorzien dat deze spanning later zou kunnen ontstaan. Daar moeten we een serieus debat over voeren.''

Dupuis benadrukt geen afgeronde opvatting over deze vraag te hebben, maar ze kan zich ook concreet voorstellen dat van deze groeperingen een loyaliteitsverklaring wordt verlangd. ,,Je kunt vragen of ze bereid zijn te verklaren dat ze zich aan de Grondwet houden. Inderdaad een soort loyaliteitsverklaring. Daar zou ik in eerste instantie genoegen mee nemen.''

Dupuis is niet bang te worden gestigmatiseerd als iemand die vreemdelingenhaat oproept. Vorig jaar viel iedereen over haar heen toe ze in een televisieprogramma zei dat de Nederlandse grenzen tijdelijk zouden moeten worden gesloten voor vluchtelingen. ,,Vervelend is het wel, maar het irriteert mij dat dingen niet bespreekbaar zijn. Ik laat mij niet de mond snoeren.''