Paars juicht en kibbelt

Nederland heeft voor het eerst sinds 1974 weer een overschot op de rijksbegroting. Was er sindsdien steeds sprake van een tekort, het jaar 1999 wordt afgesloten met een positief saldo van een kwart procent van het bruto binnenlands product, oftewel circa twee miljard gulden.

Een opgetogen minister Zalm van financiën sprak gisteren van een 'historische' gebeurtenis. Hij rekent erop dat ook het net begonnen jaar een overschot zal opleveren. De coalitiefracties reageerden enthousiast. ,,Hier hebben we jaren voor gewerkt'', aldus VVD-fractievoorzitter Dijkstal. Maar direct ook laaide in Paars de discussie op over de besteding van het geld: de staatsschuld aflossen (VVD), of extra geld uittrekken voor zaken als onderwijs en zorg (PvdA en D66)?

Premier Kok -op het ministerie van financiën Zalms directe voorganger- pleitte op tweede kerstdag voor nieuwe afspraken, met meer nadruk op investeringen in de kwaliteit van de samenleving en minder op verdere sanering van de overheidsfinanciën.

Volgens Zalm strijdt zijn benadering niet met die van Kok. Ook hij wil extra geld stoppen in collectieve voorzieningen. Maar hij wil daarvoor alleen de meevallers bij de uitgaven gebruiken. Met de meevallers bij de inkomsten moet de staatsschuld worden verlaagd. Dat scheelt in de rente die Nederland daarover moet betalen (dit jaar ruim 29 miljard gulden).

De minister hield bij de bekendmaking van het overschot nog een kleine slag om de arm. Zijn ministerie moet nog gegevens binnenkrijgen van de lagere overheden (zoals gemeenten). Bovendien kunnen in januari financiële transacties hun beslag krijgen die nog meetellen voor 1999. Niettemin is volgens de minister voor 99 procent zeker dat Nederland een begrotingsoverschot boekt.

,,Dit is een eerste overwinning in een lang gevecht'', aldus Dijkstal. ,,Als we het hoofd koel houden, kunnen we hier nog jaren van profiteren. Maar we zijn er nog lang niet. Verlaging van de staatsschuld is de eerste opgave van de komende eeuw.''

PvdA en D66 denken daar anders over. Net als premier Kok pleit PvdA-kamerlid Crone voor het maken van nieuwe afspraken nu het begrotingsoverschot in deze kabinetsperiode al is gerealiseerd. ,,Dit is een mooi moment voor nieuwe investeringen in de kwaliteit van de samenleving. En daarvoor moeten ook de meevallers in de inkomsten kunnen worden gebruikt. Het regeerakkoord zegt niets over wat er moet gebeuren als een overschot is bereikt. Maar ik leg geen taboe op het verkleinen van de staatsschuld. We moeten bekijken wat het meeste maatschappelijke rendement oplevert.''