Nipte winst communisten in gehucht Xiaohe

Onder overstuurde klanken van de Internationale klimt de 57-jarige burgemeester Wang Zihan op een gammel kistje. Het communistische partijlid staat op het punt een van zijn belangrijkste toespraken ooit te beginnen, en is duidelijk zenuwachtig.

,,Beste burgers van Xiaohe'', schreeuwt hij met overslaande stem. ,,Drie jaar lang ben ik uw burgemeester geweest. Vandaag bent u in de gelegenheid om een nieuw dorpshoofd aan te wijzen. In de afgelopen periode is hier ieders inkomen tien procent vooruitgegaan. Stem weer op mij. Ik beloof dat u ook in de komende jaren meer geld in uw portemonnee zult overhouden.''

In 1987 zei de Chinese patriarch Deng Xiaoping dat China nog minstens vijftig jaar nodig had voor democratische nationale verkiezingen. Dat kan dus nog wel even duren.

Maar op het uitgestrekte platteland worden lokale politieke leiders al dertien jaar gekozen. Elke drie jaar wijzen in meer dan de helft van de haast een miljoen dorpen de boeren direct hun burgemeester aan.

In Xiaohe, een gehucht van net driehonderd stemgerechtigden in de provincie Shanxi, wordt de verkiezingsstrijd flink opgestookt. De communistische burgemeester Wang heeft reden zich zorgen te maken over zijn politieke toekomst. Li Suliang, een 32-jarige onafhankelijke kandidaat is een formidabele tegenstander. Hij is geliefd in het gehucht.

In nauwelijks vijf jaar heeft hij zich eigenhandig van tractorbestuurder opgewerkt tot aannemer en is nu een van de machtigste mannen van Xiaohe. ,,Zonder hulp van wie dan ook. Nee, ook niet van de partij. Daar ben ik geen lid van.'' En als Li tot burgemeester wordt gekozen, dan is hij grootse dingen van plan. Hij zal een conservenfabriek voor groenten beginnen, belooft hij, en al de wegen rond het dorp asfalteren.

Volksmennerij, noemt burgemeester Wang het programma van de self-made zakenman. ,,Er is geen geld voor een conservenfabriek en ook niet voor het asfalteren van de wegen. Dat weet die Li zelf heel goed.''

Het democratisch gehalte van de Chinese dorpsverkiezingen wordt in de gaten gehouden door diverse internationale organisaties, zoals het Amerikaanse Carter Centrum. De hoop is dat lokale verkiezingen uiteindelijk een algehele democratiseringsgolf zullen teweegbrengen. ,,In ongeveer 70 procent van de dorpen die we doorgelicht hebben, verliepen de verkiezingen redelijk democratisch en eerlijk'', zegt professor Robert Pastor, verbonden aan het Carter Centrum.

Toch komen de waarnemers van het centrum soms rare dingen tegen: ,,In een bepaald dorp was geen geheime stemming. Volgens de dorpsoudste hadden de leiders het democratisch recht te weten wie er op welke kandidaat stemt. Het kost dan wel wat overredingskracht om het internationaal aanvaarde standpunt duidelijk te maken.''

Op weg naar de stembus wil niet een van de driehonderd stemgerechtigden in Xiaohe zeggen op welke kandidaat hij stemt. De 82-jarige boer Huang -tandenloos, ongeschoren en in armoedig Maopak- verklaart cryptisch: ,,Ik kies diegene die mij het meest zal opbrengen.''

De dorpsbewoners verdienen gemiddeld ongeveer 400 gulden per jaar. Als de laatste kiezer zijn biljet heeft ingeleverd, turven gedelegeerden van de communistische partij de stemmen achter gesloten deuren. Buiten drukken de dorpelingen hun neus tegen de ramen. Na een uur opgewonden speculaties gaat er een gerucht door de verzamelde massa. ,,De stemmen staken'', fluistert men. Een gedelegeerde verklaart dat volgens de 'voorlopige' telling burgemeester Wang Zihan en aannemer Li Suliang inderdaad precies gelijk zijn geëindigd. ,,Als dit klopt, moeten we binnen zes maanden weer verkiezingen houden'', zegt hij. ,,Maar we gaan nu eerst hertellen.''

Na een half uur wordt het grote nieuws bekend. Het communistische partijlid Wang Zihan wint met precies één stem. Aan de eerdere gelijke uitslag wordt geen woord meer vuil gemaakt. ,,Natuurlijk ben ik teleurgesteld'', zegt de verliezer, Li Suliang. ,,Het is nogal zuur om met een stem te verliezen.'' Van kwade opzet wil hij echter niets weten; gedelegeerden van de communistische partij luisteren aandachtig mee met ieder woord dat hij zegt. ,,Maar over drie jaar ben ik er weer bij.''

Burgemeester Wang Zihan is een tevreden man. De democratie in Xiaohe heeft ook deze keer getriomfeerd.