'Je moet oppassen voor Amerikaanse toestanden'

Het politiek meest omstreden voorstel in de aanbevelingen van de commissie-Elzinga, begin deze week gepresenteerd, was dat voor (experimenten met) een gekozen burgemeester. Hoe denken de zittende burgemeesters er over? Enkele kanttekeningen vanuit Groningen, Breda en Amersfoort.

,,Al in de Republiek was alles gebaseerd op compromissen. Dat is klassiek Nederlands. Ik vind die gekozen burgemeester niet nodig. Het verkleint de kloof met de burger niet. Die moeten dan niet alleen een burgemeester, maar ook diens programma en running mates kiezen. Op den duur wordt dat altijd iemand uit de eigen gemeenschap. Ik solliciteerde, toen ik 33 jaar was, vanuit Amersfoort in Nuth, Limburg. Bij verkiezingen was ik het natuurlijk nooit geworden. In Frankrijk is de dikste boer van het dorp burgemeester. Die doet een sjerp om en zit eens per week in het gemeentehuis. Er komt een ander type burgemeester, met de status van wethouder en alle risico's vandien. Mogelijk komen er minder kandidaten, dat komt het niveau niet ten goede. Je komt ook niet meer weg uit een gemeente. Ik was vast in Nuth gebleven of een bedrijfje begonnen.

De voorstellen van Elzinga zijn vlees noch vis. Ze willen het eerst alleen in de grote steden invoeren, terwijl tot nog toe alle gemeenten dezelfde structuur hadden. Ik vind het veel natuurlijker als ze dat juist in kleine gemeenten invoeren. Daar kent men de burgemeester en weten de burgers precies wie ze kiezen. Ik vraag me echt af of ik meedoe, wanneer er een gekozen burgemeester komt. Over drie jaar ben ik zestig. Al kan je in dat nieuwe systeem tot je negentigste blijven. Een verkiezingscampagne? Ik zou rustig nadenken over het programma dat ik Breda zou aanbieden en met wie. In elk geval geen Amerikaanse toestanden. Een campagne met veel beloftes werkt niet als ze je al kennen. Als ze maar weten dat je herkozen wil worden. Geen Duitse toestanden ook. Ik zou geen bedrijf durven vragen mij te steunen. Dat moeten ze absoluut verbieden.

Maar ik geloof niet dat dit ooit wordt doorgevoerd. Ik ben bijna 25 jaar burgemeester en heb allerlei voorstellen voorbij zien komen. Maar het huis van Thorbecke is nog steeds het fundament van ons staatsbestel.''