'Met wegstemmen HDZ is Kroatië een normaal land geworden'

,,We hebben op vreedzame manier een regering naar huis gestuurd die ons absoluut niet beviel. Kroatië is een normaal land geworden''.

Vandaag kiest Kroatië een nieuwe president, maar voor Ivo Pukanic (38) doet de uitslag er eigenlijk weinig meer toe. Drie weken geleden, met de parlementsverkiezingen, is de grote slag al geslagen. Kroatië heeft toen definitief afgerekend met een 'corrupt, autoritair regime dat ons in een volstrekt isolement heeft gebracht', aldus Pukanic. De HDZ, die sinds de onafhankelijkheid van het land, van de touwtjes trok, verloor dramatisch.

Als hoofdredacteur van het populaire weekblad Nacional heeft Pukanic er de laatste jaren alles aan gedaan de kiezers duidelijk te maken 'dat de Kroatische bevolking gereed is voor een verenigd Europa, maar de regering van president Tudjman niet'. In talrijke artikelen deed het uit de doeken hoe leden van de HDZ goedkoop fabrieken en hotels in handen kregen, en hoe de media werden gemanipuleerd.

Net voor de verkiezingen nog onthulde Pukanic hoogstpersoonlijk - de hoofdredacteur neemt wekelijks minstens één fors artikel voor zijn rekening - hoe de HDZ van plan was te rotzooien met de stemmen in Bosnië, mocht de uitslag niet naar verwachting zijn.

Blij was het bewind niet met hem, constateert hij in zijn kantoor in het centrum van Zagreb met een mengeling van boosheid en trots. ,,Ik ben voortdurend op mijn huid gezeten door de geheime dienst. Mijn telefoon is afgetapt, mijn huis doorzocht.'' Begin januari hield het op.

Groot was de winst voor de centrum-linkse oppositie, groter dan voorspeld. ,,We zijn er in geslaagd heel veel mensen naar de stembus te krijgen'', verklaart Jelena Berkovic (19) dat resultaat. Ze heeft daar maanden hard aan gewerkt, als voorzitster van Revolt, een kleine, maar uiterst actieve studentenvereniging.

,,Er waren 210 000 jongeren die voor het eerst konden stemmen. We hebben ze duidelijk willen maken dat dat zin heeft, dat ze verschil uit kunnen maken.'' Makkelijk was het niet, want volgens Berkovic zijn haar leeftijdsgenoten niet geïnteresseerd in politiek. ,,Ze zijn ziek van de oorlog en van de afgelopen jaren waarin het hele leven van politiek doordrongen was.'' Bovendien heeft, aldus de frèle studentenactiviste die kantoor houdt in een spaarzaam verlichte kelder in Zagreb, de regering een bewust beleid gevoerd om studenten te vriend te houden. ,,Ze wonen voor bijna niks en een goede lunch in de mensa kost maar 5 kuna (1,50).''

Er is natuurlijk wél onvrede. Vooral de matige perspectieven op werk - ruim twintig procent van de beroepsbevolking leeft van een uitkering - baren zorgen. ,,Maar studenten zijn moeilijk in beweging te brengen.'' Revolt heeft zich daarom, samen met andere organisaties, verenigd in Glas 99, die op allerlei ludieke manieren de Kroaten hebben aangezet hun stem niet verloren te laten gaan. Ook vandaag niet. Maar ook voor Jerkovic is de belangrijkste stap op 3 januari gezet. ,,Het kan nu alleen maar beter gaan.''

Kritische kanttekeningen komen van Zarko Puhovski, hoogleraar politieke filosofie aan de Universiteit van Zagreb. ,,De oppositie heeft gewonnen, omdat de Kroaten meer dan genoeg hadden van de HDZ, niet omdat ze zo gecharmeerd zijn van de oppositie,'' stelt Puhovski, die al vaker beloftes van een betere toekomst heeft gehoord.

De oppositie die nu geen oppositie meer is, krijgt het zwaar, voorspelt hij. ,,De verwachtingen zijn extreem. De mensen zijn arm, ze verwachten meteen resultaat. Maar de economie hervormen kost tijd.'' De vraag is ook welke lijken de HDZ in de kast heeft laten liggen. ,,Welke schulden zijn gemaakt, wat voor contracten gesloten''.

En ongetwijfeld zullen hoge ambtenaren, allemaal HDZ-adepten, straks massaal de boel saboteren als ministeries aan nieuwe gezaghebbers worden overgedragen. En dan heeft hij het er nog niet over dat Kroatië straks een regeringscoalitie krijgt van maar liefst zes partijen. ,,Daar hebben we totaal geen ervaring mee.''

Uiteindelijk is zijn conclusie echter dezelfde als van zijn (veel) jongere landgenoten. ,,De HDZ moest gaan. De mensen hebben begrepen dat ze via de stembus de regering kunnen veranderen.''