'Gruwelijke' campagne toch op televisie te zien

De Reclame Code Commissie bracht onlangs een 'vrijblijvend' negatief advies uit over de campagne tegen het illegaal kopiëren van cd's van de stichting Collectieve Promotie Geluidsdragers (CPG). Als gevolg daarvan weigert de Ster de reclamespotjes in het vervolg uit te zenden. Maar bij de commerciële omroepen zijn ze straks wel te zien.

De cd-producenten, verzameld in de stichting CPG, hebben er schoon genoeg van dat de consument volop cd's kopieert. Zijzelf, maar ook de artiesten, lopen daardoor inkomsten mis. Vooral middelbare scholieren kopiëren de schijfjes, aldus de CPG. Die groep wordt in de gewraakte campagne op pittige wijze toegesproken, te vergelijken met de spotjes van Amnesty International. Het afgelopen najaar werd de boodschap van de stichting volop gecommuniceerd in gedrukte media en reclamefilmpjes op de televisie.

In de drie filmpjes van fotograaf Erwin Olaf, die al 165 keer werden uitgezonden, worden de monden van populaire zangers als Ilse de Lange, Guus Meeuwis en Barry Hay met een kromme naald en een stevige draad zogenaamd dichtgenaaid (de CPG spreekt liever van 'de mond gesnoerd'). Hun gezichten drukken gevoelens van pijn en angst uit. Daarna verschijnt de volgende tekst in beeld: 'Als iedereen maar cd's blijft kopiëren, is het snel afgelopen met de muziek. Want zonder inkomsten geen nieuwe cd's. En geen geld om nieuw talent een kans te geven. Don't stop the music. Start thinking, stop copying. United musicians against copying.'

De Ster kreeg tien schriftelijke klachten. En dat is veel, volgens directeur Cees Vis. Kern van de klachten was dat het dichtnaaien van de monden getuigt van onvervalst sadisme en jonge kijkers, die niets van de boodschap begrijpen, vergiftigt. De Reclame Code Commissie beoordeelde het filmpje (ook in de beroepszaak) als 'gruwelijk en angstaanjagend'. Reden genoeg om een 'vrijblijvend' negatief advies te geven.

,,Daar kan ik dus niets mee'', reageert CPG-directeur Dick Holzenbosch. Hij is niet onder de indruk van het advies en blijft het filmpje gewoon aanbieden. Het staat echter nu al vast dat hij bij de Ster vanaf nu bot zal vangen. Het advertentiebedrijf van de publieke omroep hecht aan het oordeel van de Reclame Code Commissie. Ook al is dat vrijblijvend. Directeur Cees Vis wijst erop dat de reclamebranche zichzelf reguleert: ,,Als collega's van elkaars werk vinden dat het niet door de beugel kan, dan moet je dat oordeel serieus nemen. Niet uitzenden dus.'' Vis zegt dat hij aanvankelijk verrast was door het 'vrijblijvende' oordeel van de Reclame Code Commissie: ,,De commissie beslist doorgaans positief of negatief. Nooit 'vrijblijvend'.''

Het was echter de eerste keer dat de commissie een ideële campagne beoordeelde. En er is ooit afgesproken dat dergelijke beoordelingen vrijblijvend zullen zijn. Nieuw was ook de wijze van beoordeling. Tot april vorig jaar mocht ideële reclame niet in strijd zijn met de wet en de waarheid en mocht er geen sprake zijn van misleiding en nabootsing. Tegenwoordig legt de Reclame Code Commissie ook subjectieve normen aan, zoals 'goede smaak' en 'fatsoen'.

De ideële gedachte achter de campagne van de cd-producenten is de jeugd ervan te overtuigen dat illegaal kopiëren niet fatsoenlijk is. De CPG wil een mentaliteitsverandering onder de jeugd teweeg brengen. Als dat lukt, komt dat uiteraard de omzet van de branche ten goede.

Met het vrijblijvende advies van de Reclame Code Commissie kunnen partijen naar eigen inzicht handelen. Voor de stichting SCP biedt dat de mogelijkheid om nieuwe zendtijd in te kopen. In tegenstelling tot de Ster is het spotje wel welkom op de commerciële zenders SBS 6, RTL 4, RTL 5 en Veronica. Met als enige restrictie dat het filmpje niet vóór acht uur 's avonds wordt uitgezonden, ter bescherming van de jongste kijkers. Verkoopdirecteur Harold Schols van SBS vindt het overigens geen onethische campagne: ,,Je komt tegenwoordig zoveel tegen.'' Hij verwijst naar de eigen programma's later op de avond die ook vooral voor volwassenen worden gemaakt. Ook dat is een kwestie van zelfregulering.

Directeur Dick Holzenbosch van de stichting CPG is verontwaardigd over de uitspraak. ,,Er zijn een paar klachten binnengekomen. Als je het bereik ziet van die spot, waar hebben we het dan over? Wij hebben zelf ook wat reacties gehad. Daarom werd het spotje pas na achten uitgezonden. Dan liggen de jongste kinderen meestal in bed. De groep die wij willen aanspreken is tussen de 13 en 19 jaar. Trouwens, als je ziet wat er overdag aan videoclips op de buis is, dan valt ons spotje best mee.''

Ster-directeur Vis vindt die argumentatie niet relevant. In dit geval gaat het om een verantwoordelijkheid van de advertentiebranche, zegt hij. Die spreekt, via de Reclame Code Commissie, uit dat de zelfbepaalde grenzen zijn overschreden: ,,Daar moet je dus gehoor aan geven''. Vis noemt de spot zelf heavy. ,,Dat telt uiteraard niet mee in onze afweging, maar ik ben persoonlijk wel blij met het advies van de commissie.'' De Ster-directeur vindt het wikken en wegen van spotjes een moeilijk onderwerp. ,,Het zou een stuk gemakkelijker zijn als je een handboek had, waarin staat wat wel en niet kan. Bij de Ster beoordelen wij elke spot vooraf. Ja, ook deze. En ik was er niet gelukkig mee, dat wij aanvankelijk het groene licht gaven.''