Gissen naar kosten van vergrijzing

De vergrijzing duikt op in elke discussie over de staatsschuld. Nederland zou de schuld nu zoveel mogelijk omlaag moeten brengen, om over enkele decennia de kosten van een grote groep ouderen te kunnen betalen.

De voorspellingen over 'de grijze druk' die Nederland te wachten staat, hebben een aanzienlijk koffiedikgehalte. Het is lastig te zeggen hoe het met de economie en de vruchtbaarheid over vijftig jaar gesteld is. Het Centraal Planbureau (CPB) gaat ervan uit dat toekomstige generaties het even goed moeten hebben als de huidige. Om dat te kunnen betalen heeft Nederland tot en met 2020 begrotingsoverschotten nodig, stelt het planbureau. Anders lopen na 2020 de tekorten en de staatsschuld onverantwoord hoog op.

Hoe grijs wordt Nederland dan? Volgens het Centraal bureau voor de statistiek (CBS) is in 2038 43 procent van de bevolking ouder dan 65 jaar. Nu is dat ongeveer 22 procent. Het blijft niet bij een 'vergrijzingshobbel'. De rest van de eeuw blijft het aandeel 65-plussers rond de 40 procent, denkt het CBS. Als dat klopt is het spaarpotje voor de AOW, waar het kabinet regelmatig geld in stort, niet toereikend, constateert een CBS-onderzoeker. Sparen heeft dan geen zin. De AOW zou bij voorbeeld op den duur net zo betaald kunnen worden als pensioenen, door kapitaaldekking.

In de deelname aan arbeid door ouderen zit nog veel rek. Nu werkt minder dan 30 procent van de mensen tussen 55 en 65 jaar. Als de vut geleidelijk verdwijnt, de pre-pensioenregelingen niet al te aantrekkelijk worden en werkgevers eraan wennen meer oudere werknemers in dienst te hebben, zou de participatie met tientallen procenten kunnen stijgen.

Dan is er nog wel het beroep op de zorg. Ouderen kosten meer dan jongeren, is de gangbare veronderstelling. Dat klinkt logisch, maar is niet onomstotelijk bewezen. De Wereldbank heeft geen verband kunnen vinden tussen de leeftijdsopbouw in een land en de kosten van gezondheidszorg.

Het zou kunnen, suggereert de econoom Van Wijnbergen, dat de laatste maanden voor de dood het duurst zijn. Of iemand 80 of 85 wordt, maakt dan niet veel uit.

Los van de grijstinten is er nog wel 'de ziekte van Baumol'. Volgens die theorie stijgen in een groeiende economie de kosten van de gezondheidszorg. Zorg behoort tot de dienstensector, en die wordt ieder jaar 1 tot 2 procent duurder ten opzichte van de industrie.

Volgens de Sociaal-economische raad (Ser) staat vast dat de zorg duurder wordt. In 2040 gaat er 13 procent van het bruto binnenlands product aan op. Nu is dat rond de 8 procent. De Ser vindt dat niet dramatisch. Als de overheidstekorten laag blijven, gaan andere uitgaven -aan rente bijvoorbeeld- omlaag. Ook de Ser stelt dat mensen wel langer aan het werk moeten blijven.

Nu al sparen voor een ziekenhuisbed in 2030 heeft geen zin, stelt de Ser. Beter is het naar de financiering van de zorg te kijken. Daar komt bij dat de gemiddelde Nederlander gezondheidszorg erg belangrijk vindt. Vooral ouderen zijn bereid meer te betalen voor zorg. Dat kan de 'grijze druk' verlichten.