Koninklijk Huis moet wiel opnieuw uitvinden

Nederland ligt klaar om te worden veroverd. De eventuele verloofde van kroonprins Willem-Alexander, die nu onder begeleiding van professoren nadenkt over een belangrijke beslissing in haar leven (Maxima dus), zal het land met een paar woordjes Nederlands al plat kunnen krijgen. Maar haar uitspraak luistert nauw.

Dat bleek toen prins Claus, toen nog meneer von Amsberg, den volke werd voorgesteld. Nog geen twee maanden nadat op 1 mei 1965 de eerste, heimelijke foto was gemaakt van Claus als eventuele verloofde, bleek hij al verrassend goed Nederlands te spreken tijdens een tv-optreden. Zeker, de vragen waren tevoren uitgeschreven in het Duits. Toch was zijn uitspraak al beter dan die van Bernhard, die toen al dertig jaar in Nederland was. En daarmee sloeg Claus een eerste breuk in het ijs dat hem in Nederland omringde.

Als Duitser met -wat toen heette- een oorlogsverleden, was hij zeer onwelkom. Het zou nog een paar jaar duren voordat alle vijandigheid was weggesmolten en al die tijd heeft hij hard aan de taal gewerkt. Hij was dol op de typische Nederlandse verkleinwoordjes, want dan hoefde hij niet te kiezen tussen de en het, een struikelblok voor buitenlanders.

Ook de rest van zijn koninklijke scholing pakte Claus grondig aan. Onder leiding van de vice-president van de Raad van state, Beel, dook hij in de staatsinrichting, de godsdiensten, de economie, cultuur en media. Alle gevoeligheden moet een lid van het koninklijk huis verkennen om er omheen te kunnen slalommen.

Het koninklijk huis had geleerd van de twee vorige Duitsers die naar een plaats naast de troon hadden gedongen.

Hendrik, de joviale hertog uit het wat achterlijke Duits ministaatje Mecklenburg, die zich aan koningin Wilhelmina had laten koppelen, werd als prins-gemaal aan zijn lot overgelaten. Aan het voorzitterschap van het Nederlandse Rode Kruis had hij niet genoeg. Hij ging uitgebreid op jacht en met legpuzzels en patience doodde hij de tijd. Staat noch koningin gunde hem een eigen inkomen.

Toen Bernhard erop werd uitgestuurd om het hart van Juliana te veroveren, wist hij dat een eigen inkomen de hoofdmoot van de huwelijkse onderhandelingen zou moeten worden. Hij kreeg het, maar liefst 200000 gulden per jaar, een enorm kapitaal in de jaren dertig.

Minister-president Colijn vond dat Bernhard wat geld mocht kosten: ,,Als hij hier komt om het voortbestaan van het Oranjehuis te verzekeren, dan moet daar een inkomen uit de staatskas tegenover staan.'' Bernhards biologische taak was kennelijk belangrijker dan alle andere bezigheden die de echtgenoot van de troonopvolger zou kunnen hebben.

Ook Claus was daarvan doordrongen. Hij zei op zijn eerste tv-presentatie dat hij hoopte 'voor een prinsje te kunnen zorgen.'

Bernhard heeft zich niet echt druk gemaakt met de voorbereiding op zijn leven naast het staatshoofd. Ook toen was de vice-president van de Raad van State, destijds F. Beelaerts van Blokland, verantwoordelijk voor de vorming van de koninklijke echtgenoot. Nederlandse les was vanzelfsprekend. Hendrik had nog weg kunnen komen met een mengelmoes van Duits en Nederlands. Maar in de tijd van de radio was meer nodig.

Een Amsterdamse professor Duits gaf Bernhard les. Na drie jaar mopperde de Amsterdamse bankier E. Heldring, die ook was betrokken bij Bernhards opleiding, in zijn later uitgegeven dagboek: ,,Hij is intelligent genoeg, maar na eenige tijd begint hem zoo iets als oefeningen in de taal en de uitspraak te vervelen en dan laat hij het loopen. Ein leichter Vogel. Het gevolg is dat zijn accent nog slecht is en hij veel germanismen blijft gebruiken.''

Politiek en staatsrecht interesseerden Bernhard niet zo. Ook staatsfinanciën boeiden hem niet. Na een paar lessen hield hij het, naar eigen zeggen, voor gezien. Wel stortte hij zich op de familiefinanciën, vertelde hij zijn biograaf Alden Hatch. ,,In elk normaal Nederlands gezin is dat de taak van de man'', zei Bernhard. Ook stortte hij zich op militaire zaken, ,,om te voorkomen dat ik een operette-officier zou zijn.''

Voor een vrouw aan de zijde van Willem-Alexander zal het koninklijk huis opnieuw het wiel moeten uitvinden. De strijd tegen ledigheid, waartoe de mannen van vorstinnen de afgelopen honderd jaar waren veroordeeld, is nooit beslecht. Over de vrouwen naast het staatshoofd heeft niemand zich ooit in vorige eeuwen zorgen gemaakt; zij werden geacht zich in salons te vermaken. Maar in de 21ste eeuw ligt dat anders.

De eventuele verloofde Maxima Zorreguieta heeft universitaire studies economie en bedrijfskunde gedaan in Argentinië en de VS. Tot voor kort (en misschien nog wel) werkte ze bij Newyorkse banken. Hoe uitgelaten ze ook kan dansen blijkens de eerste videobeelden die hier zijn vertoond, dat lijkt niet genoeg voor een leven aan het hof.