Tuinders willen vrije energiemarkt uitstellen

De Nederlandse tuinbouwsector is goed voor 10 procent van het totale Nederlandse gasverbruik. De komende liberalisering van de Europese energiemarkt kan de tuinders een lieve duit schelen. Tuinders kunnen dan immers zelf hun gasleverancier kiezen. Maar een versnelde invoering van de nieuwe Gaswet -die wacht op behandeling in de Tweede Kamer- kan de tuinders duur komen te staan. Zij vrezen hoge kosten en de teloorgang van hun milieu-inspanningen.

Het lijkt een paradox: De meeste tuinders zijn gebaat bij een vrije energiemarkt. Maar nu die eindelijk in zicht is, houden ze de boot af. Het probleem is dan ook niet de liberalisering zelf, maar de periode waarin minister Jorritsma van economische zaken de overgang wil realiseren, zeggen de boerenorganisatie LTO Nederland en het Productschap Tuinbouw.

Volgens de ontwerp-Gaswet van Jorritsma vallen de grote gasverbruikers onder de tuinders -met een verbruik van 170000 kubieke meter gas of meer per jaar- al vanaf 2002 onder het zogeheten commodity-diensten-systeem. Volgens dit systeem vallen de kosten van het gas uiteen in twee componenten: de prijs van het gas zelf -'commodity'- die zo'n 15 cent per kubieke meter bedraagt én de prijs voor de diensten (het transport) van het gasbedrijf. De prijs van het tuinbouwgas bedraagt nu 28,1 cent per kubieke meter, inclusief milieuheffingen, exclusief btw. Maar in het nieuwe systeem wordt dat veel meer, vrezen LTO en het Productschap.

De totale gasrekening van de tienduizend Nederlandse tuinders bedraagt nu ongeveer een miljard gulden per jaar. Daarvan komt 90 procent voor rekening van de vijfduizend grootverbruikers onder hen. Volgens het Landbouw-economisch instituut (Lei) betekent het nieuwe tariefsysteem per saldo een kostenverhoging van 500 tot 600 miljoen gulden per jaar voor de sector. Daarbij gaat het Lei ervan uit dat de diensten van het gasbedrijf de tuinders gemiddeld 25 cent per kubieke meter gas gaan kosten. Maar als de tuinbouw de kans krijgt om de bedrijfsvoering aan te passen, zo becijfert het Lei, dan is 30 procent van deze meerkosten te voorkomen.

De investeringen waarop het Lei doelt, hebben betrekking op technieken om het gasverbruik in kassen minder grillig te maken. Andere grootverbruikers hebben vaak een vrij constant energieverbruik, omdat hun productieprocessen gedurende het hele jaar dezelfde zijn. Zij kunnen hun gasverbruik nauwkeurig voorspellen, en zien de servicekosten dalen tot het minimum. ,,De nieuwe Gaswet beloont gelijkmatig gebruik'', zegt J. van der Veen, voorzitter van het Productschap Tuinbouw. ,,Maar tuinders hebben elk jaar met enorme pieken en dalen te maken. In de winter moeten ze soms hard stoken om de kas vorstvrij te houden, maar de zon hoeft maar even te schijnen, of de ketel slaat af.'' Moderne technieken om warmte op te slaan en later te gebruiken kunnen de grilligheid in het gasverbruik wat afvlakken, maar wat service betreft blijven de tuinders dure klanten.

Voor de kleinere tuinders gaat het rekensommetje van het Lei vooralsnog niet op, want volgens de ontwerp-Gaswet krijgen zij net als de particuliere consumenten pas in 2007 met de vrije energiemarkt te maken. LTO en het Productschap pleiten er echter voor de liberalisering van de energiemarkt voor de hele sector gelijktijdig in te voeren, en wel in 2005. Voor de periode tot 2005 zou het nieuwe tariefsysteem van de Gasunie moeten worden aangepast. Dat voorkomt een explosieve kostenstijging, aldus de organisaties, want de gasrekening vertegenwoordigt maar liefst 15 tot 20 procent van de totale kosten van een tomaat.

Met een verwijzing naar hun milieu-inspanningen doen de tuinders ook een moreel appèl op de Tweede Kamer. Volgens de sector komt er van energiebesparing met de nieuwe Gaswet niets meer terecht. Het gebruik van restwarmte, bijvoorbeeld, of opwekking van elektriciteit met warmte-krachtcentrales is volgens de tuinders niet meer rendabel. Volgens Van der Veen wordt van alle capaciteit in Nederland aan warmte-krachtkoppeling 60 procent op tuinbouwbedrijven gerealiseerd. Dat bespaart een hoop gas, maar maakt het verbruik van de tuinders nog minder stabiel dan het al was.

Dat de ontwerp-Gaswet door de Kamer komt, en nog versneld van kracht wordt ook, lijdt overigens ook in de tuinbouwsector nauwelijks twijfel. En ook over de kans dat Brussel overheidssubsidie toestaat maakt niemand zich illusies. Maar er zijn wel andere vormen van steun, zeggen de tuinders hoopvol. Zo zinspelen tuinbouwlobbyisten op fiscale maatregelen om energiezuinige bedrijven te stimuleren.