Mensbeeld overvraagt ons

Het overspannen mensbeeld van nu overvraagt mensen, schrijft Gerben Heitink in het Ouderlingenblad, maandblad voor pastoraat en gemeenteopbouw. Autonomie, mondigheid en eigen verantwoordelijkheid bepalen het zelfbeeld van de moderne mens. Vergeleken met het oude christelijke mensbeeld, gebaseerd op schuldgevoel, zondebesef en zelfverloochening, lijkt dat een hele bevrijding, maar hoe bevrijdend is het dat je volmaakt moet zijn en geen fouten mag maken? De vroegere schuldcultuur heeft plaatsgemaakt voor een schaamtecultuur: zonden begaan we niet en schuld voelen we niet, maar we schamen ons voor onze onvolmaaktheid, ons gebrek aan succes. Snel 'sorry' zeggen en je tekort maskeren hebben de plaats ingenomen van het vroegere idee dat de mens per definitie tekortschiet.

Heitink denkt echter dat de wal het schip aan het keren is: ,,Met jezelf in het reine komen is een behoefte waar we in het pastoraat vaker mee in aanraking komen. Het lijkt erop of het vooruitgangsgeloof en de verontschuldigingscultuur over hun hoogtepunt heen zijn. Mensen komen tot zichzelf. Er ontstaat opnieuw een verlangen naar inkeer en overgave aan wat meer en groter is dan wijzelf.'

Niet alleen zou het goed zijn als mensen elkaar durven te zeggen dat ze weten tekort te schieten; Heitink denkt dat ook een ritueel om dat besef uit te drukken kan helpen: de aloude biecht in de rk kerk was misschien zo gek nog niet.

'U loof ik zonder einde, want gij brengt de vervulling. Uw naam vol rijkdom wacht ik, door uw getrouwen omringd.' Deze psalmtekst, in vertaling van Ida Gerhardt en Marie van der Zeyde, is een vorm van meditatie, schrijft ds. Kruijswijk Jansen in Leesdienst, blad van gereformeerd Baarn. Daar komt regelmatig een groep van zo'n zeventien mensen bijeen die, na het aansteken van kaarsen en het zingen van een lied, een bijbeltekst overpeinst. ,,Bijvoorbeeld: 'God sprak: er zij licht, en er was licht.' Bij zo'n zin zijn we dan stil. En langzaam zie je het licht en ga je die tekst invullen en kom je dichter bij het wezen ervan.' Deze meditatie omschrijft Kruijswijk Jansen als ,,een gesprek met God, een vragen om zijn aanwezigheid'.

In Open Hof Nieuws, van de rk, gereformeerde en hervormde kerken in Rotterdam-Ommoord en -Zevenkamp, schrijft ene J. A. V. ,,Het evangelie is, dat God ruimte maakt, dat Hij ons een doortocht geeft, op het droge zet, een pad baant naar het beloofde land. Exodus = doortocht. Hij maakt deze Exodus door ellende en dood heen. Hij maakt de weg vrij, we kunnen verder', zo begint dit verhaal onder de kop 'bekering'.

Dat religie helemaal terug is in de maatschappij, blijkt onder meer uit de vele nieuwe bladen op dit vlak. Klassiek christelijk is het nieuwe blad Religie & Mystiek beslist niet, maar als podium voor geloof probeert het wel uitdrukkelijk ook christenen te interesseren. Zo legt, temidden van verhalen over reiki, tarot en satanisme, ds. Laura van Weijen (Samen-op-Weg Doetinchem) uit dat new age en christendom raakvlakken hebben. In new age is niets toeval en is het leven voorbestemd. Eigenlijk staat dat niet ver af van de predestinatieleer en Zondag 10 van de Heidelbergse catechismus (alles komt uit Gods vaderlijke hand) uit de christelijke traditie.

'Gerrit Braks: Geloof voor KRO niet doorslaggevend', meldt het Katholiek Nieuwsblad op de voorkant. Binnenin een hard interview met Gerrit Braks over onder andere die omroep, waar hij toch al vier jaar geen voorzitter meer van is. Maar dit blad uit de rechterhoek van de rk kerk kan de verleiding niet weerstaan om een interview met de huidige voorzitter van de CDA-fractie in de Eerste Kamer te benutten om de te rekkelijke Braks nog eens goed over de hekel te halen wegens die te weinig roomse omroep. De KRO en RKK werven helemaal niet, en zouden veel kunnen leren van de EO, zegt de interviewer. Braks antwoordt: ,,Wij horen daar als katholieken niet thuis. Ik heb moeite met het fundamentalisme van de EO. We zijn geen kansel, we zijn een katholieke omroep die het cultuurpatroon van de katholieke Nederlanders vertegenwoordigt.' ,,Geloof is toch geen cultuurpatroon?', vraagt interviewer Henk Rijkers. ,,Nee, daarom is het voor de KRO ook geen doorslaggevende factor', zegt Braks. Hij noemt de KRO een omroep voor al wie zich met het katholieke volksdeel verbonden voelt. ,,Ik zit hier trouwens niet voor de KRO. Van dit interview wil ik zeker de tekst zien.'