Tribunaal loopt vast als Karadzic wordt vermoord

Het gevaar is reëel dat de Servische president Milosevic zijn voormalige bondgenoot Karadzic laat vermoorden. Daarmee zou het Joegoslavië-Tribunaal z'n kroongetuige tegen Milosevic kwijt zijn. Om z'n werk veilig te stellen, moet het tribunaal deels naar Bosnië verhuizen.

De aanklager van het Joegoslavië-Tribunaal, Carla Del Ponte, deed onlangs een klemmend beroep op de Navo om Radovan Karadzic en andere gezochte oorlogsmisdadigers in Bosnië op te pakken. Een echte vrede is volgens Del Ponte niet mogelijk in Bosnië zolang de oorlogsmisdadigers op vrije voeten zijn.

Del Ponte deed haar oproep kort na de moord op Arkan, de Servische maffiabaas en paramilitaire leider Zeljko Raznjatovic, die door het tribunaal aangeklaagd was voor oorlogsmisdaden in Kroatië en Oost-Bosnië. Volgens de Servische oppositie was Arkans moord geregisseerd door de Joegoslavische president Milosevic, die bezig is de sporen van zijn misdaden in Kroatië, Bosnië en Kosovo uit te wissen.

Dat Radovan Karadzic terecht moet staan voor de misdaden die Servische militairen en paramilitairen in Bosnië hebben begaan, daar twijfelt niemand aan. Maar om hem een bedreiging voor de vrede in Bosnië te noemen, is overdreven. Ondergedoken in het bosrijke Oost-Bosnië zit Karadzic in feite in huisarrest. Zijn bewegingsvrijheid is zeer beperkt. Compleet geïsoleerd leeft hij bij de gratie van zijn voormalige rechterhand Momcilo Krajisnik, een invloedrijke politicus in Republika Srpska. Zijn naam en foto zijn taboe in de Bosnische media. En zijn partij, de SDS die ooit een absolute meerderheid had in het Bosnisch-Servische parlement, zit nu in de oppositie. Zo'n Karadzic is geen reële bedreiging voor de vrede in een door Sfor bewaakt Bosnië.

Dat beeld werd bevestigd door het antwoord van de Navo op Del Ponte's verzoek. De Navo is niet van plan om harder op te treden in Bosnië om Karadzic te arresteren, aldus secretaris-generaal Robertson. Sterker nog, Robertson verwacht dat de ,,gewelddadige moord op Arkan anderen kan aansporen voor een beschaafde berechting te kiezen''. Met andere woorden: Karadzic moet zelf maar zorgen voor zijn ticket naar Den Haag, want de Navo wil het risico van zijn arrestatie niet nemen.

Del Ponte heeft haast om Karadzic toch in handen te krijgen. Want als Milosevic inderdaad is begonnen zijn medespelers op te ruimen, bestaat de mogelijkheid dat Del Ponte met lege handen blijft staan. Milosevic is door het tribunaal aangeklaagd voor volkerenmoord in Kosovo, maar de honderden forensisch medewerkers van het tribunaal hebben daar onvoldoende bewijzen voor kunnen vinden. Daardoor wankelt de aanklacht tegen Milosevic, maar hij kan nog steeds vervolgd worden wegens de misdaden in Bosnië en Kroatië. Daardoor is Karadzic in zekere zin de belangrijkste getuige die voor het tribunaal in Den Haag belastend materiaal over Milosevic kan leveren. Mocht Milosevic Karadzic laten liquideren, dan zou Del Ponte de grote verliezer zijn: zij zou dan zowel een belangrijke verdachte als een kroongetuige verliezen. Dat zou de positie van het tribunaal verder verzwakken.

Die positie is na de arrestatie van enkele 'grotere vissen' iets verbeterd, maar nog steeds ver onder de maat. Wil Del Ponte de deur van het tribunaal openhouden, dan heeft ze een kapitale vis nodig. Vandaar haar beroep op de Navo om Karadzic te arresteren, en zo te voorkomen dat hij door Milosevic wordt 'opgeruimd'.

Die angst is reëel, aangezien politieke moorden het Servië van de afgelopen jaren kenmerken. De spectaculairste waren de moordaanslagen op Radovan Stojicic Badza en Zoran Todorovic Kundak in 1997. Beiden waren vertrouwelingen van de clan rond Milosevic en zijn echtgenote Mira Markovic. Stojicic was de staatssecretaris van binnenlandse zaken en betrokken bij Serviës aandeel in de oorlogen in Bosnië en Kroatië. Todorovic was de secretaris-generaal van JUL, de kleine maar invloedrijke politieke partij van Mira Markovic. Beiden wisten te veel.

Omdat Del Ponte voorlopig niet op steun van de Navo kan rekenen, moet zij andere wegen zoeken om de verdachten naar Den Haag te krijgen. De meest logische en efficiënte weg is om met het tribunaal naar Bosnië te gaan. Onder de lokale bevolking daar is het tribunaal nog steeds impopulair: bij moslims omdat het niet efficiënt genoeg is en bij Serviërs (en Kroaten) omdat het te partijdig is. Door enkele belangrijke onderdelen van het tribunaal te verplaatsen, en een goede pr-campagne op te zetten, kan Del Ponte veel meer bereiken dan door bij de Navo te blijven aankloppen.

Het tribunaal heeft ten doel de echte criminelen aan te klagen en te berechten en daarmee de bevolking te helpen de oorlog achter zich te laten, maar in Bosnië ziet men dat nog niet helemaal zo. Als de bevolking ervan overtuigd kan worden dat het berechten van criminelen in het belang is van de toekomst van de Bosnische volkeren, zou dat een grote winst voor het tribunaal zijn. Veel meer dan de gewelddadige moord op Arkan zou dat de beschuldigden kunnen aansporen te kiezen voor een beschaafde berechting door het Joegoslavië-Tribunaal. Om grote vissen te vangen, moet je naar het meer waarin zij zwemmen.

Goran Trkulja is freelance journalist