Klein Tokushima bedankt voor miljarden uit Tokio

Waarin een kleine stad groot kan zijn: de inwoners van Tokushima (Zuid-Japan) hebben met overgrote meerderheid bedankt voor een nieuwe dam. De schrik bij de overheid zit er goed in.

De Japanse regering heeft niet de gewoonte om de bevolking te consulteren over de bouw van wegen en zo. Dat is een zaak tussen aannemersbedrijven en politici. Aanbestedingen in de infrastructuur zijn cruciaal in Japans politieke stelsel: aannemers fourneren heel veel van het geld dat partijen in kas hebben.

Er is nog een reden waarom de klap hard aankomt. Ondanks een record-staatsschuld (123 procent van het bruto nationaal product, het grootste in de geïndustrialiseerde wereld) wil de regering de lusteloze economie oppeppen door tientallen miljarden te besteden aan grote bouwprojecten. Dat kan niet als over elke brug gesteggeld moet worden.

Zelden zijn lokale overheden zo brutaal gebruik te maken van hun recht om een -niet bindend- referendum te organiseren. De volksraadpleging van Tokushima (207000 inwoners), die afgelopen zondag is gehouden, is pas de negende in Japans geschiedenis. Groot is de verwarring, zo blijkt uit de tegenstrijdige verklaringen van plaatselijke en nationale gezagsdragers.

De minister van bouwzaken, Masaaki Nakayama, noemde het referendum van Tokushima eerst 'een misplaatste exercitie in democratie'. Waterbeheersing is een ingewikkelde zaak, betoogde hij, en ,,een beoordeling vergt een hoge mate van deskundigheid''. Nadien matigde de minister zijn toon. Gisteren zei hij dat hij de bezwaren en alternatieven wil bekijken.

Maar de gouverneur van het district, Toshio Endo, heeft gisteren opdracht gegeven om het damproject uit te voeren. ,,Ik heb het resultaat van het referendum eerlijk in overweging genomen, maar de noodzaak om plannen te maken voor de bouw van de dam is onverminderd.''

De autoriteiten stellen dat de dam nodig is omdat de rivier eens in de 150 jaar de hele regio onderzet. Ze hadden de bevolking onder grote druk gezet. Toch kwam meer dan de helft opdagen, wat het referendum geldig maakte, en ruim 90 procent stemde tégen de dam. De bevolking, de burgemeester en actiegroepen vinden het project, ter waarde van 2miljard gulden, een typisch staaltje handjeklap tussen politici en aannemers. Niet alleen is ons niets gevraagd, de dam is helemaal niet nodig, menen zij, en schadelijk voor het milieu: het zou de stand van de paling kunnen schaden, en voor een Japanner is paling (unagi) heiliger dan voor ons de haring.

De zo on-Japans dwarse bewoners hebben een schot voor de boeg gegeven voor de later dit jaar te houden parlementsverkiezingen (een datum is nog niet geprikt). Doorgaans voeren parlementskandidaten campagne door kiezers in hun district gouden bergen te beloven. Dit systeem ondervindt al langer kritiek. Tot ongenoegen van stadsbewoners wordt het platteland erdoor bevoordeeld: daar zijn relatief meer districten, dus daar gaan de gunsten heen (in het geval van Tokushima: zelfs nolens volens).

Sommigen zien in 'Tokushima' een waar keerpunt. ,,Dit toont dat Japanners niet meer ja en amen zeggen tegen regeringsprojecten'', tekende persbureau Reuters op uit de mond van een waarnemer. ,,De regering zal het project niet stopzetten. Maar ze zullen moeten luisteren naar wat de mensen te zeggen hebben, en dat serieuzer nemen dan ze gewend zijn.''