'Alles draait hier om taal'

Ahmet (2) sopt zijn kwast in de lijm en plakt sterretjes op een groot donkerblauw papier. De maan zit er al op; de nacht is bijna af. Het thema in peuterspeelzaal De Paddestoel in Deventer is 'slapen'. Een simpele doos verschaft de attributen: pyjama, po, tandenborstel, kam. 'Welterusten Kleine Beer', het prentenboek over het beertje dat niet slapen kan, staat uitgestald. In de kring praten de zeven peuters met elkaar bij het licht van lantaarns over naar bed gaan.

Leidster Gülsha leest het boek eerst in het Turks voor, later vertelt ze het verhaal op een heel simpel niveau in het Nederlands. ,,Dit is goed voor zijn taal, zorgen jullie daar maar voor'', beschrijft coördinator Ali Witting sommige ouders als ze hun kind voor het eerst brengen. Tijdens koffieochtenden haakt zij aan bij het betreffende thema; deze weken bespreekt ze problemen van moeders met het naar bed brengen of het slapen. Ze krijgen voorleesboeken mee over het thema, of over beren. Van de vijf kinderen die gekomen zijn deze ochtend (de rest ligt thuis met de griep) zijn er twee Nederlands. Ze komen voor het taalprogramma 'Speeltaal', te Deventer ontworpen voor peuters en kleuters.

Vlak voor de kinderen gehaald worden, haalt Gülsha nog even de pyjama (met berenmotief) uit de doos. ,,Dit is een ...?'' Ze zeggen het allemaal goed. Alleen Onur kijkt om en steekt zijn duim op: duimelot. ,,Alles gaat hier met taal, taal, taal'', zegt Witting.

Thuis en school blijven zwakke schakels in de achterstandsbestrijding in Deventer. Ruim tien jaar geleden begon de stad al programma's te ontwikkelen. Marlies Gommers van de Stichting Geïntegreerd Achterstandenbeleid Onderwijs beschrijft hoe het ene na het andere prachtplan met liedjes, boeken, video's en themadozen ten onder ging aan gebrek aan samenhang, continuïteit of geld. Nu is de voorschool kern van de strategie, zegt Gommers. Maar met een koffieochtend voor de ouders en een paar geïnteresseerde basisschoolleerkrachten is de gemeente er niet.

Getrainde peuterleidsters komen en gaan. Er zijn nog te weinig geschoolde leerkrachten in groepen 1 en 2 en dan zijn er de eilandjes van schoolbesturen en -directies die één voor één bewerkt moeten worden. Sommige onderdelen van het achterstandprogramma zijn desondanks niet meer weg te denken. Trots laten Gommers en Witting het overdrachtformulier zien, waarin de leerkracht op de basisschool kernachtige informatie vindt over gedrag en taal van het kind. Ouders worden geacht dat af te geven op de eerste schooldag. En het werkt, zegt Gommers. Net als 'Speeltaal', ondanks alle scepsis van onderzoekers over de effecten van taalprogramma's. ,,Op school merken ze welke kinderen op de speelzaal hebben gezeten en welke niet.'' Waarom heeft GAO niet gekozen voor Kaleidoscoop of Piramide, de meest gewaardeerde methodes? Gommers: ,,Ik vraag me af of het realistisch is om dat in alle peuterspeelzalen uit te voeren. De scholing ervoor is intensief en duur.'' Witting: ,,Voor ons programma heb je niet zoveel nodig. Het is eenvoudig te leren en goedkoop in gebruik.'' Hoe het ook heet, voorschoolse educatie zit in de lift, constateert Gommers. ,,Op de conferenties zijn er steeds meer mannen in nette pakken. Er is kennelijk succes mee te behalen.''