Beslan Gantamirov, een mislukt geheim wapen

Beslan Gantamirov gold als het geheime wapen van Moskou. Deze Moskou-getrouwe Tsjetsjeen had van een overwinning in Grozni een fluitje van een cent moeten maken. Maar zoals dat wel vaker gaat met geheime wapens, rechtvaardigde het niet de hoop die erop was gevestigd. Net zo min als de Duitse 'geheime wapens' Londen in de oorlog op de knieën kregen, zo kon Gantamirov de goed verschanste rebellen in de Tsjetsjeense hoofdstad niet de beslissende slag toebrengen.

Hij kent de stad en weet strijders van burgers te onderscheiden, zeiden de Russische generaals, ervan overtuigd dat de inzet in Grozni van Gantamirovs haastig bewapende milities slechts tot succes kon leiden.

De ex-politiechef van Grozni, een voormalig Tsjetsjeens vice-premier, had zich immers al bewezen in het plaatsje Oeroes-Martan, waar Gantamirov vandaan komt. Dit was een stevig rebellenbolwerk, dat onneembaar leek. Toegegeven, met behulp van de 'Gantamirovsti' viel dit stadje in november betrekkelijk snel in handen van de federale troepen.

Daar bleef het bij. De milities van 'Bes', zoals Gantamirov heet voor intimi, kennen Grozni goed. 'En daar is alles mee gezegd', luidde het wrange commentaar van de krant Izvestija, die Moskou's spel met Gantamirov afdeed als propagandastunt. Volgens de generale staf hielpen er al 1500 Tsjetsjenen mee bij de bevrijding van hun land. Izvestija beweerde dat het om minder dan de helft ging.

De Moskou getrouwe Tsjetsjenen begonnen in de laatste week van 1999 het zogenoemde slotoffensief tegen Grozni. Ze gingen voorop, direct gevolgd door Russische troepen. Inmiddels is vast komen te staan, dat de Gantamirovtsi geen helden waren. Bij het eerste het beste schot draaiden ze om en lieten ze het echte werk over aan de Russische infanteristen en artillerie. Nog steeds staan de Russen nu op 200 meter van het centrum van Grozni.

Moskou had al eens eerder zijn kaarten gezet op Gantamirov. De jeugdige clanleider speelde een belangrijke rol in de aanloop naar de oorlog van 1994 tot 1996.

Ooit was hij een medestander van Jochar Doedajev, de eerste Tsjetsjeense president die het Kaukasus-republiekje onafhankelijk maakte van Rusland. Als lid van het nieuwe Tsjetsjeense gezag verrijkte hij zich op schandalige wijze. Hij boorde zijn eigen olie op. Mede hierdoor raakte de clanleider in conflict met Doedajev, die geen gevoel had voor zaken.

Moskou dacht handig gebruik te maken van deze tweespalt. De Russische regering probeerde met behulp van onder anderen Gantamirov de positie te verzwakken van Doedajev, met wie maar geen compromis viel te sluiten over onafhankelijkheid. Tanks en helikopters kreeg de krijgsheer om de presidentiële garde aan te vallen. Maar de 'Gantamirovtsi' bleken geen partij. Bovendien vonden ze het doorverkopen van de wapens interessanter dan vechten.

Toch kreeg Gantamirov een herkansing in een Russisch marionetten-regime in 1994-1996. Opnieuw toonde de Tsjetsjeen zich van zijn bekende zijde. Hij drukte grote hoeveelheden Russisch geld achterover, dat was bedoeld voor de wederopbouw van zijn verwoeste land. Een veroordeling volgde. Tot oktober zat hij in een Russische cel. Ex-president Boris Jeltsin verleende hem gratie, opdat hij zijn zoveelste comeback kon maken op het verscheurde Tsjetsjeense toneel.

Volgens Kaukasusspecialisten bewijst de vrijlating, dat de regering nu geen idee heeft over wat er met Tsjetsjenië moet gebeuren als plotseling de vrede uitbreekt. Gantamirov verleende zijn diensten uiteraard niet belangeloos. Had hij Grozni weten in te nemen, dan zou hij zeker een claim hebben gelegd op een voorname positie. Tsjetsjenië was dan zeker een bandietenstaatje gebleven. De federale troepen zouden dan op een gegeven moment weer ten strijde moeten trekken.

,,Ik zal het boek niet toevallig hebben bedacht in de periode dat mijn geliefde Karin en ik druk bezig waren het ouderschap, eh, te bewerkstelligen. In `De passievrucht' stel ik dé vraag: wat is de essentie van liefde? Het vehikel dat ik gebruik om het antwoord te zoeken is het verhaal over de vader van een dertienjarige zoon. Die man ontdekt dat hij al zijn hele leven onvruchtbaar is, en gaat op zoek naar de verwekker van zijn kind. Natuurlijk, het grootste cliché aller tijden is dat alle literatuur altijd en overal over de liefde gaat, maar ik verdenk mezelf van een originele invalshoek: onze maatschappij banaliseert de liefde. Ik heb het even niet over halfblote vrouwen die in auto-advertenties over motorkappen worden gedrapeerd, of over geile liedjes. Ik heb het over de moderne wetenschap, die de liefde steeds nadrukkelijker definieert als een slimme truc van onze zelfzuchtige genen om hun voortbestaan tot in de eeuwigheid te garanderen. Menselijk gedrag zou puur een product zijn van die genen. Ik betwijfel die koude vaststelling. Maar vind het wel een belangrijke vraag: is liefde een geestverschijning, een spookbeeld, of een reële geestverschijning?