Tegen elkaar opbieden

Wim Hafkamp is van beroep hoogleraar in de milieukunde aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam. Een hele goede, als je het mij vraagt. Maar toen hij vorige week mede namens de Vrom-raad (een adviesorgaan van het ministerie) een rapport uitbracht over de mobiliteit in Nederland, wist ik dat het fout zou gaan. Het was een rapport met een doordenkertje. Daarmee gaan mensen op een rare manier aan de haal.

Het doordenkertje bestond eruit dat in het rapport de overheid aan de ene kant wordt opgeroepen haar pogingen te staken de automobilist uit zijn voertuig te pesten. Een dergelijke neerbuigende behandeling verdient dit pronkstuk van de mobiliteit niet. De auto is een nobel voertuig, een soort mobiele huiskamer die altijd klaar staat. Maar aan de andere kant houden diezelfde rapporters de overheid ook in alle gestrengheid voor de Randstad niet verder te versnipperen, geen nieuwe wegen meer aan te leggen en ruim gebruik te maken van de mogelijkheden om het gebruik van de auto fors te belasten. Leve het rekeningrijden. Leve de dure parkeerheffingen.

Zo'n dubbele boodschap vertaalde zich meteen in verschillende koppen in de krant. Trouw bracht als voornaamste nieuws: niet meer snelwegen. De Volkskrant vond het weer het leukst om de overheid in commissie bars toe te kunnen spreken: 'Overheid te autovijandig'. De verwarring was compleet toen kamerleden zich gretig over het doordenkertje van Hafkamp ontfermden. De woordvoerders van CDA (Reitsma), D66 (Giskes) en PvdA (Van Gijzel) besloten tot een pappen en nathouden: een beetje openbaar vervoer stimuleren en tegelijk de automobilist zoveel mogelijk ontzien. De VVD'er Niederer haalde echter schaamteloos zijn stokpaard van stal. Hij kon het rapport maar op één manier uitleggen: ,,Het kabinet moet zich driftiger inzetten nieuwe wegen aan te leggen. Kan het niet naast bestaande stroken dan maar erboven of eronder''.

Het toeval wil dat de fractievoorzitter van D66, Thom de Graaf, in Het Parool van die week haarfijn uitlegt waar die onbedaarlijk neiging om stokpaarden te berijden vandaan komt. Hij zegt: ,,Er is een ongezonde symbiose tussen politiek en media. Bij alles wat gebeurt, of het nu een affaire is rond een burgemeester of een kinderpornozaak, bieden kamerleden tegen elkaar op in strenge maatregelen. De democratie is een mediacratie geworden. Het heeft allemaal de kracht van een windvlaagje. Drie dagen later is iedereen in Den Haag weer vergeten waar men zich zo druk over maakte.''

Het sleutelbegrip in deze tirade is tegen elkaar bieden, het willen scoren, bijvoorkeur met zaken waarmee een maximum aan kiezers zou kunnen worden behaagd. PvdA'ers, CDA'ers, en D66'ers praten om die reden zowel automobilisten als liefhebbers van het openbaar vervoer naar de mond. Alleen de VVD kiest eenzijdig partij voor de automobilist, ook al heeft dit tot gevolg dat de Randstad volgestort wordt met beton, en files traag en door oneindig laagland blijven stromen. Maar allemaal reageren ze zo dat het verstandige rapport van Hafkamp c.s. voor de kiezer een gesloten boek blijft, en zijn aanbeveling om eindelijk ernst te maken met rekeningrijden en dergelijke onder het tapijt wordt geveegd. Voor politici geldt: liever een domme dan een onaangenaam getroffen kiezer.

Koningin Beatrix sloot het vorige jaar af met de gevleugelde uitspraak: de leugen regeert het land. Was het maar waar. Een leugen kan je nog doorprikken. Maar wat te doen met een politieke elite die zweert bij de achterlijkheid van de kiezer? Weinig, vrees ik. Knollen voor citroenen zijn nog altijd een gewild artikel. Nu al zie ik daarom reikhalend uit naar de volgende ontboezeming van de koningin: de domheid regeert het land.