Vaticaan erkent wonder: Johannes XXIII bijna heilig

Paus Johannes XXIII, vader van het Tweede Vaticaans Concilie, wordt op 3 september zalig verklaard. De Vaticaanse congregatie voor de heiligverklaringen heeft gisteren met instemming van de huidige paus Johannes Paulus II een wonder erkend dat op voorspraak van Johannes XXIII zou zijn geschied. Daarmee is de laatste stap op weg naar een formele zaligverklaring gezet.

Het wonder betreft de Italiaanse non Caterina Capitani. Haar artsen hadden haar, na een operatie ter verwijdering van een maagtumor, opgegeven. Nadat ze tot paus Johannes XXIII had gebeden, genas ze echter plotseling. Een commissie van medici heeft erkend dat de genezing wetenschappelijk onverklaarbaar is. De zuster werkt nog steeds als verpleegkundige in een Siciliaans ziekenhuis.

Formele kerkelijke erkenning van een wonder -meestal een wonderbaarlijke genezing na het aanroepen van de betreffende kandidaat-zalige- vormt een voorwaarde voor zaligverklaring. Die eer zal paus Johannes XXIII op 3 september te beurt vallen tijdens een door Johannes Paulus II geleide ceremonie.

Wat een schaduw werpt op het gebeuren is het feit dat bij die gelegenheid aan Pius IX (1846-1878) dezelfde status wordt verleend. Pius staat bekend als een van de reactionairste pausen die de laatste eeuwen de Stoel van Petrus hebben bezet. Reeds onder Pius' opvolger Leo XIII werden pogingen ondernomen om de, bij zijn leven in rk kring immens populaire, paus zaligverklaard te krijgen.

Sommige waarnemers hebben het al over een koppelverkoop: Pius IX, de man die op het Eerste Vaticaans Concilie (1869-'70) het pauselijk primaat en de onfeilbaarheid dogmatisch liet vastleggen, in één pakket met Johannes XXIII die dat primaatschap juist relativeerde en de collegialiteit van alle bisschoppen voorop stelde. Alleen op die manier zou de huidige, autoritaire paus -volgens ingewijden bepaald geen groot bewonderaar van Johannes- bereid zijn geweest in te stemmen met de zaligverklaring van laatstgenoemde.

Johannes XXIII (Angelo Giuseppe Roncalli, 1881-1963) staat te boek als de paus die de ramen van de rooms-katholieke kerk naar de wereld openzette. Hij riep het Tweede Vaticaans Concilie (1962-'65) bijeen, dat de vernieuwing binnen de rk kerk in gang zette. Die manifesteerde zich onder meer in het moderniseren van theologie en ethiek, het invoeren van de liturgie in de volkstaal en het bevorderen van de dialoog tussen de kerk van Rome en andere kerken en wereldgodsdiensten.

In 1993 kwamen brieven van Roncalli aan het licht waarin hij bewondering uitte voor het fascisme in Italië. Deze brieven, aan zijn familie, dateerden uit de jaren dertig, toen de latere paus nuntius was in Turkije en Griekenland. Kerkelijke waarnemers vreesden na publicatie van de brieven dat die het proces van zaligverklaring zouden vertragen.