'Het goede is dat ook gewone burgers hun zegje doen'

Met een batterij tv-camera's, microfoons en schrijvende journalisten voor zich, uitte Peter van Cotthem uit Vlaardingen deze week zijn verdriet over het verlies van zijn zoon Daniel. De jongen overleed zondag aan hersenletsel, veroorzaakt door de klap die hij op het station Vlaardingen-Oost kreeg van een stel ruziezoekers.

Waar vroeger de dominee of pastoor het woord voerde namens de nabestaanden, treedt nu steeds vaker de familie van het slachtoffer in de publiciteit. De nabestaanden van de in Leeuwarden doodgeslagen Meindert Tjoelker lieten zich interviewen. De ouders van Froukje Schuitmaker, omgekomen bij de schietpartij bij café Bacchus in Gorcum, schreven een brief naar deze krant, waarin ze lieten weten ongelukkig te zijn met de vermelding van de Turkse afkomst van de daders. De vader van het andere slachtoffer, Marianne Roza, en de broer en zus van Froukje verschenen op tv. En gisteren kwam het verzoek aan de media namens de familie Van Cotthem om vanmiddag niet naar de begraafplaats te komen.

"En hiermee houdt het niet op", voorspelt hoogleraar forensische psychiatrie T.I. Oei uit Tilburg. "Steeds vaker zullen nabestaanden publiekelijk hun gevoelens uiten of aandacht vragen voor de omstandigheden, die hebben geleid tot de dood van hun geliefde. Deze ontwikkeling heeft niets te maken met exhibitionisme, maar vloeit voort uit de democratisering van het slachtofferschap dat de laatste tien jaar in gang is gezet. Slachtoffers hebben een plaats gekregen in het recht. In het wetboek van strafrecht is vastgelegd dat ze tijdens de rechtzitting gehoord kunnen worden. Het delen van ervaringen kan ook bijdragen aan het verwerkingsproces."

Volgens Oei is daar niets op tegen, zolang mensen daar vrijwillig voor kiezen. "Het risico bestaat natuurlijk dat zaken wordt aangedikt, maar ik ben daar niet zo bang voor. Juist het authentieke verhaal van iemand als de vader van Daniel, brengt zo goed de pijn en verslagenheid over. Wat ook opviel is de boodschap: doe iets aan de onveiligheid. Deze openheid zal politici wellicht ook eerder prikkelen tot een reactie. Voor de nabestaanden kan de zinloze dood van hun geliefde zo toch nog enige zin krijgen. Het goede ervan is dat niet alleen de hoge meneren hun zegje mogen doen voor de camera's, maar ook de gewone burgers."

Ook de hoogleraar rechtsfilosofie en rechtstheorie René Foqué (Leuven en Rotterdam) vindt het positief dat slachtoffers hun gevoelens publiek belijden. "Het kan ook een goed middel zijn om wraakgevoelens te kanaliseren. Heel lang was daar geen plaats voor in onze rechtsorde. Uit de Griekse tragedies kunnen we al leren dat je wraak niet mag ontkennen. Maar je moet die gevoelens wel in evenwicht houden."

Foqué vindt ook de stille tochten exemplarisch voor de tendens dat burgers niet meer in stilte en afzondering hun verdriet beleven. "Bij de indrukwekkende mars in België naar aanleiding van de Dutroux-affaire voelde je het bijna openbarstende ongenoegen onder de burgers over de onveiligheid en vooral de wijze waarop de politiek daarmee omgaat. Ik denk dat de burger haast op het punt is om recht en beleid in eigen hand te nemen, omdat de overheid faalt als het gaat om zaken als veiligheid op straat, veilig voedsel en een schoon milieu. Het vertrouwen is zoek en ook daarom maakt het zoveel indruk als een vader naar buiten treedt met zijn woede en verdriet. Kijk, met woede kunnen politici nog wel omgaan. Maar wat ook pijnlijk duidelijk wordt bij alle affaires die we hebben gehad, is dat politici geen taal hebben om met slachtoffers verdriet te delen. Als ik lees welke brief de griffie in België stuurt naar ouders die de besmeurde kleding van hun vermoorde kind kunnen ophalen, denk ik: leer eerst eens de taal van de gewone man te spreken en te schrijven."

Belangrijk is ook dat politici en burgemeesters waarmaken wat ze uitstralen tijdens de mars, zegt Foqué. Anders wordt de kloof nog groter. Dat risico dreigt ook, erkent Foqué, als we zaken als de straat opgaan en op tv verschijnen 'gewoon' gaan vinden. "Als de maatschappelijke woede wegebt, voeren politici het van de agenda, omdat het electoraat niet meer interessant is."