Jeugd Servië vindt Westen stom en platvloers

Toen in de Middeleeuwen iedereen in West-Europa nog met de handen at, gebruikte elke Servische boer al mes en vork. Van puur goud nog wel.

De 17-jarige scholiere Jovana Ilic weet dat ze het verhaal met een korrel zout moet nemen. Maar zou er geen kern van waarheid in zitten?

In Servië is na het einde van het oude Joegoslavië in 1991 een generatie opgegroeid, die worstelt met de vraag wat het betekent Serviër te zijn in een tijd waarin de buitenwereld Servië uitsluitend associeert met oorlog en etnische zuiveringen.

De tieners en twintigers zetten zich sterk af tegen 'de westerse cultuur'. In een café in Belgrado geven vier jongeren, leden van de oppositionele studentenbeweging Verzet, lucht aan hun frustratie. Jovana: ,,Jullie beweren steeds dat wij zo agressief zijn. Maar hier gaat niemand op de verjaardag van Hitler een school binnen om iedereen dood te schieten. Clinton zei dat Amerikaanse jongeren moesten leren conflicten vreedzaam op te lossen. Dat was toen de Navo ons bombardeerde. Is dat hypocriet of niet?''

De Amerikaanse way of life kennen ze van de televisie. Of van vrienden en familieleden die zijn geëmigreerd. Aleksandar Petrovic (16): ,,Werken, thuis voor de buis zitten, chips eten, vet zijn. De Amerikaanse maatschappij is ziek.''

In Servië zijn de mentaliteit en de levensstijl 'cruciaal anders', weet hij. ,,Het is de sfeer. Je voelt je hier dichter bij de mensen betrokken.'' Volgens Dusan Djordjevic ('bijna 17') zijn Serviërs 'natuurlijker en socialer'. Ben je in moeilijkheden, dan kan je altijd op een helpende hand rekenen. En, heel belangrijk: met het kleine beetje geld dat ze hebben, maken Serviërs véél meer plezier. ,,Wij zijn de mooiste mensen ter wereld'', grinnikt Jovana. Het Amerikaanse tijdschrift New York Review of Books publiceerde onlangs een reisverslag van Timothy Garton Ash, een liberale historicus, die in Servië en Kosovo was geweest. ,,In ieder klein en verarmd stuk van de Balkan vind je mensen - jonge mensen in het bijzonder - die (..) hevig verlangen naar de westerse manier van leven'', schrijft Ash. ,,Allemaal proberen ze net als Amerikanen te leven.'' De scholieren moeten er hard om lachen. Volgens Aleksandar zit het anders: ,,Zij proberen hun manier van leven aan ons op te dringen.'' Servische jongeren luisteren massaal naar Amerikaanse muziek en kijken allemaal naar Amerikaanse films en series. ,,Omdat we weinig keus hebben'', zegt Dusan. Tien jaar armoede heeft de Servische rockscene weggevaagd. En de filmindustrie idem dito.

Toch, de beste oorlogsfilm die Dusan kent is zeker niet Rambo. Het is Lepo sela lepo gore (Mooie dorpen branden prachtig). Een film van de Serviër Srdjan Dragojevic over de oorlog in Bosnië. ,,Vol zwarte humor. De regisseur zit nu in Hollywood.''

Serviërs weten dat hun staatstelevisie liegt, zeggen de scholieren. De Amerikaanse televisie liegt ook, maar Amerikanen zijn zich daar niet bewust van. De litanie tegen Amerika en de Amerikaanse cultuur houdt niet op. Met West-Europa is het beter gesteld, maar niet veel. Amerikanen kunnen over de Balkan schrijven wat ze willen: hun lezers weten toch niks. Op Amerikaanse scholen leer je alleen maar optellen en aftrekken, en de leraar laat zien waar Amerika op de kaart ligt. Vraag een Amerikaanse scholier wie Plato en Dostojevski waren: hij zal je het antwoord schuldig blijven.

Ivan Marovic is een van de leiders van de studentenbeweging Verzet. Met zijn 26 jaar is hij van een andere generatie. Hij heeft het oude Joegoslavië nog bewust meegemaakt. ,,Al die toestanden hier hebben veel jongeren in verwarring gebracht'', vindt hij. ,,Ze hebben zich nooit met Joegoslavië kunnen identificeren en hun Servische identiteit is nog niet uitgekristalliseerd.''

Ivan weet een goede grap. ,,Hoe praat een slimme Serviër met een domme Serviër? Door de telefoon, vanuit het buitenland.''