Een stuurloos schip

Koningin Beatrix heeft in haar kersttoespraak de vraag naar openheid gerechtvaardigd genoemd, maar ook gewezen op de gevaren van een commercialisering van de privacy. Kort samengevat: ik wil mijn bijdrage wel leveren aan openheid, maar het moet niet te gek worden.

Met deze visie kunnen we van harte instemmen. Zij het met één kanttekening: het staatshoofd trekt een zware wissel op het staatsrecht als zij eenzijdig de grenzen tussen het publieke- en private domein denkt te kunnen trekken. In het verleden zijn daarmee te vaak ongelukken gebeurd. Verlovingen en bekeringen die glashard door de RVD werden ontkend om vervolgens toch als feiten te worden gepresenteerd, tot en met een troonsafstand die een kwartier voor de officiële bekendmaking nog naar het rijk der fabelen werd verwezen.

Moeten we die privacy-gevoelige zaken wel in een zo vroeg stadium weten? Strikt genomen niet. Ze zijn pas staatsrechtelijk van betekenis als het huwelijksplan rond is of een troonsafstand aanstaande is. Maar in een tijd waarin de koninklijke familie het van haar populariteit moet hebben, is het naïef te denken dat je de grenzen zo staatsrechtelijk eng zou kunnen trekken.

Dat schijnt ook niet de bedoeling te zijn. Premier Kok praat met de koningin over openheid en transparantie van het koningschap in de nieuwe eeuw. Anderzijds wordt diezelfde Kok telkens weer voor voldongen feiten gesteld. Hij werd min of meer overrompeld met Willem-Alexanders lidmaatschap van het omstreden IOC, en ook toen Maxima op het tapijt verscheen.

Deze week ontkende de RVD glashard dat er voorbereidingen worden getroffen voor een eventueel huwelijk. Toch bevestigde Kok gisteren dat de kroonprinselijke vriendin Nederlands leert en zich oriënteert op de Nederlandse samenleving. Kok noemde dat 'doodnormaal', want de kroonprins en zijn vriendin moeten zich voorbereiden op een belangrijke keuze. Als het inderdaad doodnormaal zou zijn, dan waren er 24 uur eerder geen heftige ontkenningen nodig geweest. De spreekbuizen van het koninklijk huis zitten op een stuurloos schip in een kolkende geruchtenstroom. Een verantwoordelijke premier zou dat niet moeten accepteren. Het is ook slecht voor het koningschap.