Tweede Kamer moet nu gehandicapten helpen

Tienduizenden ouderen, mensen met een verstandelijke beperking en mensen die thuiszorg nodig hebben, krijgen niet de voorzieningen waar ze recht op hebben. Ze komen zelfs niet op een wachtlijst. Het probleem is niet alleen het geld, maar ook een gebrek aan visie.

Vandaag houdt de vaste kamercommissie voor volksgezondheid een hoorzitting over de nota 'Zicht op Zorg' van staatssecretaris Vliegenthart van volksgezondheid, welzijn en sport. Deze nota gaat over de modernisering van de AWBZ, de basisvoorziening waaruit onder andere psychiatrische zorg en zorg aan mensen met een verstandelijke of lichamelijke beperking worden betaald.

Dat er iets moet veranderen in de gezondheidszorg in ons land staat buiten kijf. Het is zeer de vraag of 'Zicht op Zorg' wel de juiste veranderingen teweegbrengt.

Stelt u zich eens voor dat iedereen die vijfenzestig wordt een briefje krijgt met als inhoud: 'Gezien uw leeftijd heeft u recht op AOW, maar vanwege het grote aantal AOW-gerechtigden duurt het nog minstens een jaar voor u iets ontvangt'. Nederland zou te klein zijn! Actiegroepen, kamervragen, bezettingen, demonstraties en ga zo maar door. Het rumoer over het recente advies van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) om ouderen te laten meebetalen aan hun oudedagsvoorziening zou erbij verbleken. Toch bestaat een situatie als deze nu al voor tienduizenden mensen in ons land: ze hebben wel recht op, maar geen toegang tot de voorzieningen die ze nodig hebben. Het gaat dan om ouderen, mensen met een verstandelijke beperking en mensen die thuiszorg nodig hebben. Alles wat ze krijgen is een plaats op de wachtlijst. Of nog gekker: ze wachten op het besluit van het 'indicatieorgaan' dat ze op de wachtlijst mogen.

Het is duidelijk: ons zorgstelsel is niet op zijn huidige taken berekend, laat staan op toekomstige taken. Het gevolg is dat zorgvragers via de rechter zorg proberen af te dwingen. In de thuiszorg is dat gelukt; in de ouderen- en gehandicaptensector lopen de procedures nog. Meer dan voldoende reden om fundamenteel na te denken over de toekomst van het stelsel.

Maar er is meer. Het WRR-advies laat zien dat de vergrijzing van de samenleving ons voor serieuze uitdagingen plaatst. Zeker als het gaat om de kosten van de zorg. En twee rapporten van de Raad voor de Volksgezondheid & Zorg (over Europese ontwikkelingen en trends in de zorg) tonen aan dat we de huidige en toekomstige ontwikkelingen niet aan kunnen. Kortom: de politiek moet in beweging komen. Want tot op heden worden de noodzakelijke structurele keuzes niet gemaakt.

'Zicht op Zorg' maakt op zichzelf een aantal heldere analyses en formuleert achtenswaardige doelstellingen zoals 'de cliënt met een zorgvraag centraal stellen', 'minder regeldruk' en 'heldere verdeling van verantwoordelijkheden'. Maar de uitwerking van analyse en doelstellingen laat zeer te wensen over. Dat vindt de Cortenberghgroep (een samenwerking van organisaties in de gehandicapten-, geestelijke gezondheids- en ouderensector) en die staat in deze opvatting niet alleen. Van verschillende kanten zal vandaag worden betoogd dat 'Zicht op Zorg' te veel onduidelijk laat of zelfs pertinent verkeerd uitwerkt.

Ik zet een aantal van de belangrijkste bezwaren op een rij: - 'Zicht op Zorg' probeert (opnieuw) met regels de zorg te beheersen en verplaatst problemen van het nationale niveau naar de regio. Daar is volstrekt onhelder wie waarvoor verantwoordelijkheid draagt en met welke bevoegdheden. - 'Zicht op Zorg' kent een centrale rol toe aan de zorgkantoren, terwijl de positie van die kantoren juridisch onhelder is en de democratische legitimatie ervan ontbreekt. Duidelijk is wel dat de zorgkantoren de keuzevrijheid van de zorgvragers beperken. - De terechte wens van zorgvragers met een levensbeschouwelijke achtergrond (christelijk en niet-christelijk) om een zorgaanbieder te kunnen kiezen die bij hen past, wordt niet gehonoreerd, doordat zij zijn aangewezen op een zorgaanbieder in hun eigen regio. - De mogelijkheden voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars die als maatschappelijke ondernemingen willen werken, worden slechter in plaats van beter. - 'Zicht op Zorg' biedt veel te weinig aandacht en mogelijkheden voor de individuele zorgvrager.

De vaste kamercommissie voor volksgezondheid zal moeten inzien dat deze nota in haar huidige vorm niet geschikt is om de vragen in de zorg te kunnen beantwoorden. En dan gaat het niet over geld, al zijn er op een aantal plaatsen aantoonbaar meer middelen nodig.

Veel meer gaat het om een samenhangende visie op de toekomst van ons zorgstelsel. Een toekomst waar solidariteit, toegankelijkheid en kostenbeheersing zo zijn vormgegeven dat er zorg beschikbaar is voor wie dat nodig heeft. Nu en straks. Vandaag zullen met veel eenstemmigheid de zorgen hierover onder woorden worden gebracht, mede namens de honderdduizenden werknemers die met inzet, liefde en respect in de zorg werken en dat graag willen blijven doen.

Van volksvertegenwoordigers mag je verwachten dat ze deze boodschap uit de zorgsector serieus nemen en dat ze dus zorgen voor meer tempo, visie en actie. Ik hoop dat de hoorzitting voor hen aanleiding is om snel aan de slag te gaan zodat er werkelijk zorg geboden kan worden, in plaats van alleen maar 'zicht op zorg'.