'Sindala zit in mijn bagage'

Het is ruim tien jaar geleden dat hij zijn schilderijen -bescheiden- tentoonstelde. Dat Jos Bergman nu een grote expositie heeft ingericht, is meer een wonderlijke samenloop van omstandigheden dan planning. En wie in de Eusebius-kerk in Arnhem een van de Hollandse duinlandschappen wil kopen, krijgt van Bergman te horen dat dat niet de bedoeling is. De collectie van zo'n veertig schilderijen moet bij elkaar blijven.

,,Ik geef toe: ik ben misschien wel een beetje een exceptie. Daar kan ik heel ingewikkeld over doen, maar voor mij is dat geen probleem.''

Jos Bergman (59) is al 25 jaar schilder, maar hij is ondanks nog altijd bekender van de korte tijd dat hij acteerde. Hij speelde de fakir Sindala in de NTS-jeugdserie Floris, eind jaren zestig razend populair.

Miljoenen mensen zaten op zondagavond aan de televisie gekluisterd als de swingende tune van het Promenade-orkest klonk en Floris en Sindala te paard over de Ginkelse Heide snelden. Met zijn sluike zwarte haar en sikje en bedachtzame voorkomen was Sindala een geheimzinnige en intrigerende figuur, die al toverend en goochelend in benarde situaties uitkomst wist te brengen.

De rol leek Bergman op het lijf geschreven. ,,Jos was een heel mysterieus, teruggetrokken iemand. Ik kon niet zo goed hoogte van hem krijgen'', zei tegenspeler Rutger Hauer (ridder Floris) in de documentaire 'De ridder en de fakir' die TV Gelderland eind vorig jaar uitzond. Diana Dobbelman (gravin Ada in de serie): ,,Jos had al een beetje dat in zichzelf gekeerde, van nature. Daar kwam je niet achter.'' Bergman: ,,Dat is een eigen leven gaan leiden; ze weten niets van me af. Ik ben absoluut geen mysterie.'' Uitbundig lachend: ,,Integendeel, ik denk eerder dat ik te veel praat.'' Hij moet ook niets hebben van de theorie dat hij gedeukt zou zijn tussen de persoonlijkheden van Rutger Hauer en regisseur Paul Verhoeven. ,,Dat is absoluut volkomen flauwekul. Als er bepaalde dingen zijn gebeurd, is dat uit een veel diepere achtergrond. Dat heeft absoluut niets met Floris te maken.''

Ongewild droeg Bergman in de jaren na de tv-serie zelf bij aan de mythevorming rond Sindala. Terwijl Floris voor Hauer en regisseur Paul Verhoeven de basis was voor een glanzende carrière, leek Bergman min of meer van de aardbodem te zijn verdwenen. Hij maakte een ernstige persoonlijke crisis door, met als dieptepunt een ongeluk waarbij zijn ogen beschadigd raakten en hij vier weken niets kon zien. Die periode bleek een keer ten goede in zijn leven dat voordien ,,een mengeling was van eenzaamheid, verdriet en imaginaire beelden die mij achtervolgden en mijn geest beheersten'', tekende Henk van der Meyden begin 1978 op.

Aan de Rietveld-academie volgde Jos Bergman -gesteund door zijn partner Christine Broerse- een vijfjarige opleiding. Schilderen is zijn grote passie, gestimuleerd door leraren als Piet Zimmerman ('Fantastische kerel') en Herman Gordijn. Aanvankelijk schilderde Bergman ,,heel abstracte dingen, maar nadat de geest zijn werk had gedaan, wilde ik absoluut op de knieën.''

Hij ontwikkelde een eigen stijl, met invloeden uit het vroege impressionisme van schilders als Manet en ging onder invloed van het modeltekenen 'naar de natuur' landschappen schilderen. Met als bijzonderheid dat hij altijd op locatie werkt, 'en plein air' zoals dat heet. ,,Elke streek en veeg van deze schilderijen heb ik ter plekke gezet, nooit in mijn atelier.''

Met een soort golfkarretje trekt Bergman door het veld om de uitgezochte plek vast te leggen. Met één schilderij is hij in totaal twee tot vier maanden bezig. ,,Ze vergen een langere adem dan ze ogenschijnlijk hebben, want je zou zeggen: nou, het zijn impressionistische indrukken, die zijn razendsnel gemaakt. Mijn intentie is inderdaad om de indruk van het eerste moment op de toeschouwer over te brengen.''

,,Voor mij is het af. Het is nu aan de toeschouwer om er wel of niet iets mee te doen, om het wel of niet lelijk te vinden.''

Bergman heeft zijn Sindala-kostuum afgestaan aan het TV Toys-museum in Dieren. Hij is geroerd als museumdirecteur Paul van den Heuvel hem, tijdens de opening van de tentoonstelling, een foto cadeau doet van het fjordenpaard Wampie waarop Sindala destijds rondreed. Wampie blijkt nog te leven, inmiddels 36 jaar oud. De videobanden van Floris heeft Bergman inmiddels gekocht, ,,maar ze zitten nog in het plastic, hoor.''

Lange tijd wilde Bergman niet over het verleden praten en weigerde hij categorisch om interviews te geven. Tot redacteur Paul Versteegen van TV Gelderland hem april vorig jaar benaderde met de vraag of hij aan een documentaire over Floris wilde meewerken. ,,In vroeger jaren stond ik ietsje anders in het leven en zei altijd nee. Na dat telefoontje van Paul dacht ik: wat zit ik nu te doen door altijd maar nee te roepen. Dus heb ik hem teruggebeld.'' De tv-documentaire was ook de aanleiding voor de tentoonstelling in Arnhem. Het heden en verleden dat Bergman tot voor kort gescheiden hield, vallen nu tot zijn eigen genoegen samen. ,,Mijn idee was: als TV Gelderland deze landschappen toont, lijkt het me absoluut een must en ook erg leuk om deze schilderijen naar Arnhem te brengen zodat mensen de schilderijen in werkelijkheid kunnen zien.''

Bergman blijft een eigenzinnig kunstenaar. Hij laat in het midden of hij van zijn schilderkunst kan leven. Tien jaar niet exposeren, ,,dat kan ik me permitteren.'' Ook nu zijn werk voor een groot publiek toegankelijk is, voelt hij er niets voor om ,,hier 3000 en daar 5000 gulden'' te vragen. De in Arnhem tentoongestelde collectie duinlandschappen, het resultaat van vijftien jaar werk, is uitsluitend als één geheel te koop. ,,Als bijvoorbeeld een groot concern er de ambiance voor vindt zodat mensen ervan kunnen genieten, dan zou dat mijn grootste zegen zijn. Dan is dit ei gelegd en kan ik me ervan los maken.''