Wilt u de trein verlaten: wij weten het ook niet meer

Jaren geleden ontmoette ik in de trein een man van over de negentig. Hij vertelde dat hij als jongen in 1914 al bij het spoor werkte en liet me foto's zien uit die tijd: een trotse jongen in een prachtig uniform. Hij had zijn hele leven bij het spoor gewerkt en was er dus aan verknocht. Het spoor was destijds een apart onderdeel van de samenleving en het werken daar gaf je een aparte status.

Je ziet dat alleen nog bij de museumtreinen, een toeristische attractie in de zomermaanden. Daar worden nog kaartjes geknipt door mensen in de oude uniformen, met een plichtsbesef waarvan je in die context eerst wat vreemd opkijkt. Het zijn dikwijls oud-spoorwegbeambten die dit vrijwilligerswerk verrichten. ,,Het spoor laat je nooit meer los.''

Laatst was er een 'wilde' staking van conducteurs tegen de agressie in de treinen. Je kunt een dergelijke staking zien als een algemeen protest tegen het verschijnsel agressie in de samenleving, maar het was meer dan dat: men voelde zich door de werkgever, de NS, in de steek gelaten. Er waren ooit extra conducteurs aangenomen, juist met het oog op de toegenomen agressie. Niet dat het probleem daarmee opgelost kon worden, maar het gaf in elk geval een veiliger gevoel aan de reizigers en het personeel. Deze extra conducteurs moesten echter worden ingezet ter compensatie van het hoge ziekteverzuim, zodat er in de praktijk nog niets veranderde. De aanstelling van vierhonderd extra conducteurs is daarom een goed besluit. Het had alleen eerder genomen moeten worden.

Natuurlijk is de toegenomen agressie niet de schuld van de NS. Er wordt vanalles aan gedaan om de situatie zoveel mogelijk in de hand te houden. Zo zijn er cursussen agressiebeheersing, die inmiddels vruchten afwerpen. Het is bewonderenswaardig hoe beheerst en tactvol de conducteurs dikwijls optreden en hoe zij proberen werkelijk 'dienstverlenend' te zijn.

En toch is er iets mis met de zorg voor het personeel. Ik hoorde een verhaal van een overspannen conductrice. Ze had in korte tijd te maken gehad met iemand die zich voor de trein had geworpen, een dronken passagier met vervelend seksueel gedrag en meermalen met agressieve jongeren. De laatste keer was ze daadwerkelijk mishandeld, door een jongen zonder kaartje. Maar de uiteindelijke druppel die de emmer deed overlopen was een gebeurtenis in Amersfoort. De reizigers uit de vertraagde trein uit Den Haag zagen nog net de achterlichten van de trein naar Groningen verdwijnen. Ze waren woedend en reageerden dat af op de conductrice die hen geen nadere informatie kon geven. Ze was alleen en sloot zich uit angst op in de cabine. Niemand hielp haar. Ze heeft nu angst om de trein weer op te gaan.

Vertraging is er nogal eens. Meestal niet ernstig, maar soms loopt het gierend uit de hand. Zo, dat het zelfs komisch wordt, tenzij je natuurlijk per se ergens op tijd moet zijn. Zo zou ik de trein nemen van 16.59 uur uit Den Haag CS naar Amsterdam. Om 17.04 uur kwam de mededeling ,,we hebben onvoldoende personeel om deze trein te kunnen rijden. We vragen uw begrip.'' Hoezo begrip? Was er iemand plotseling ziek geworden? Dat kan natuurlijk, maar zeg dat dan ook. Om 17.10 uur weer een bericht: ,,U kunt deze trein beter verlaten, want die van 17.14 uur vertrekt eerder''. Iedereen eruit. Toen de mensen uit het voorste treinstel bijna aan het einde van het perron waren, draaide de meute zich weer om, want: ,,Deze trein gaat toch vertrekken''.

Om 17.16 uur zagen we die van 17.14 uur van het aangrenzende perron vertrekken. Vier minuten later volgde de mededeling dat er nog steeds geen personeel was en dat iedereen in het voorste treinstel moest gaan zitten. Het achterste werd ,,voor uw en onze veiligheid'' afgesloten. ,,Jammer genoeg weten wij zoiets ook pas op het laatste moment, dus we kunnen u niet eerder informeren. Wij vragen uw begrip''. Om 17.24 uur vertrokken we. Tot Schiphol ging het goed, hoewel we enkele keren om onduidelijke redenen stilstonden. Aangekomen wachtten we ,,voor uw en onze veiligheid'' op een conducteur. Twintig minuten, maar hij kwam niet. ,,U zult helaas deze trein moeten verlaten, wij weten het ook niet meer''. Met de vertraagde trein van 18.32 uur bereikten we uiteindelijk rond 19.00 uur Amsterdam.

Wat mij vooral opviel aan deze treinhappening was het feit dat de omroepende conducteur zich tot tweemaal toe distantieerde van zijn bedrijf: ,,Ik weet niets en kan u niet informeren''. Het peroneel voelt zich aan zijn lot overgelaten en kan de vuile was niet meer binnenhouden.

Zijn de mensen nog steeds trots op hun werk bij het spoor? NS, let op uw zaak!