VVD in ban van coalitiemonisme

Een kwarteeuw geleden riepen de zich progressief noemende partijen om afschaffing van de Eerste Kamer. Ze beschouwden dit stoffige huis als een bolwerk van conservatisme, dat broodnodige hervormingen tegenhield. De verkiezing van de leden kon je nauwelijks democratisch noemen en uit een oogpunt van politieke zuiverheid was het een gruwel dat de senatoren naast hun lidmaatschap nog op een andere manier in de samenleving actief waren. Alle pogingen de Eerste Kamer op te heffen, liepen echter stuk op christen-democraten en liberalen. Maar het kan verkeren. Nu komt, na de paarse minister van binnenlandse zaken, Peper, het partijbestuur van de VVD met een voorstel om de Senaat een kopje kleiner te maken.

De liberalen kiezen wel een heel andere weg. Peper wil het vetorecht, dat het huis zijn relatieve machtspositie geeft, vervangen door een plicht ongewenste wetsvoorstellen naar de Tweede Kamer terug te zenden, waarna het er niet meer aan te pas komt. Het VVD-bestuur wil de Senaat dresseren door de senatoren politiek te binden aan het regeerakkoord. Daarmee moet worden voorkomen dat onderdelen van het regeerakkoord op de valreep sneuvelen, zoals vorig jaar mei in de Nacht van Wiegel gebeurde met het referendum.

Als dat de bedoeling is van de VVD, moet ze overwegen of het voorstel-Peper niet veel effectiever is, want dat komt echt neer op politieke ontmanteling van de Senaat. Het VVD-voorstel kan zelfs het averechtse gevolg hebben dat de Eerste Kamer politiek aan gewicht wint. Als immers de senatoren invloed krijgen op het regeerakkoord, zoals de bedoeling is van het liberale hoofdbestuur, dan verschilt hun positie straks niet heel veel meer van die van hun collega's in de Tweede Kamer. Een ander gevolg kan trouwens zijn dat kabinetsformaties nog langer gaan duren, omdat alle voorstellen die over de onderhandelingstafel gaan, ook nog een keer het Binnenhof over moeten.

Het idee komt daarom niet erg doordacht over. Het geeft wel aan hoezeer de VVD in de ban is geraakt van het coalitiemonisme. Anders gezegd, hoe groot de afstand is geworden tot de dualistische geest die haar oprichter Oud uitdroeg. De huidige VVD voert op het graf van haar aartsvader zonder gêne een danse macabre uit.