Beatrix had vakantie eerder moeten annuleren

De laatste weken hebben we met argusogen het proces van de vorming van een regering in Oostenrijk gadegeslagen. De EU heeft bij monde van de Portugese voorzitter meteen een daad gesteld: de bilaterale contacten van de lidstaten met Oostenrijk zouden bevroren worden en Oostenrijk zou geen uitnodiging ontvangen voor de informele vergaderingen. Korte tijd later bleek de EU wel wat voorbarig te zijn geweest.

De verhoudingen binnen de Unie zijn gebaseerd op een verdrag. De juridische mogelijkheden om iets tegen een lidstaat te ondernemen, zijn beperkt. Men had op zijn klompen kunnen aanvoelen dat er geen basis is voor enige vorm van uitsluiting van een lidstaat alleen om het feit dat er een regering is gevormd die de andere lidstaten niet welgevallig is. Pas als Oostenrijk besluiten neemt die in strijd zijn met het Verdrag zijn sancties mogelijk. Oostenrijk is dus door voorzitter Portugal uitgenodigd voor de informele bijeenkomsten. Ook blijkt dat de ambassadeurs in Wenen gewoon hun werk blijven doen.

Een geweldige vuist dus, die er gemaakt is. Resultaat? De Oostenrijkse bevolking, ook zij die zich niet met het gedachtegoed van de FP & Ouml; verbonden voelen, is in de verdediging gedrongen. Gevolg: FP & Ouml; stijgt in de peilingen tot meer dan veertig procent.

Dus nu maar eerst de daden van de nieuwe regering afwachten. Dat is destijds ten aanzien van Italië ook gebeurd, waar - en dat zijn we al bijna weer vergeten - ook een ultra-rechtse partij in de regering zat. Het rumoer is toen heel beperkt gebleven. En wat zou de EU doen als in België het Vlaams Blok aan de regering zou deelnemen?

De FP & Ouml; is een probleem, maar waarom is het probleem groter dan van andere uiterst rechtse partijen in Europa? Omdat deze partij zoveel herinneringen oproept aan de Tweede Wereldoorlog? Waarom eigenlijk? Omdat het een Oostenrijkse partij is? Er zitten veel oud-nazi's in deze partij, maar dat is ook het geval bij de andere. Oostenrijk heeft gewoon veel van deze mensen.

Er gaan veel verhalen over ruzies in de partij. Haider zou door middel van een soort coup de macht hebben overgenomen, zijn hofhouding wordt aan de baantjes geholpen. Maar gaat het elders in politieke partijen wel allemaal zoals het hoort? Ook in Nederland worden tassendragers beloond met mooie functies en trouwe partijgangers op cruciale posities gezet.

En toch, het partijprogramma, het autoritaire, ondemocratische karakter van de partij, plus de persoon van Haider maken het geheel griezelig. Dat deze man niet deugt, is wel duidelijk. Niet omdat zijn ouders overtuigde nazi's waren. Dat kun je een kind niet aanrekenen zeggen wij luid en duidelijk in gevallen waarin de neiging bestaat om dat wel te doen. Maar omdat hij in een land als Oostenrijk met zijn verleden en met het latente antisemitisme van heden steeds de verkeerde dingen zegt en doet. Herinneren aan het werkgelegenheidsprogramma van Hitler. Dingen roepen en die later weer terugnemen. Zich met van alles bemoeien waar hij zijn mond had moeten houden. Het is dit gedrag dat de ergernis wekte van de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Albright. Het is het soort gedrag dat je dikwijls tegenkomt bij leiders van bewegingen die je in de gaten moet houden.

Had onze koningin naar Lech moeten gaan? Nee, ze had haar vakantie moeten annuleren toen bleek dat de kans dat de FP & Ouml; in de regering zou komen groot was. Toen de nieuwe regering vlak voor de dag van vertrek eenmaal was gevormd, was elke beslissing verkeerd. Niet gaan zou een al te grote demonstratie zijn en wel gaan leidde, zoals was te voorzien, tot het beschamende resultaat dat het Nederlandse staatshoofd als eerste Oostenrijk met zijn nieuwe regering bezoekt, glimlachend en met een boeket bloemen, door de camera's geregistreerd en in het journaal aan het volk getoond. Privé-bezoek? Wat een onzin. In allerlei andere situaties wordt een dergelijk subtiel onderscheid niet gemaakt: het gaat om de schijn, ook als een ander misbruik maakt van de situatie.