De theologie van Paul Verhoeven

De twee naambordjes hadden ongewild iets komisch: links 'Prof.dr. P. Beentjes' en rechts 'drs. P. Verhoeven'. Maar drs. P. Verhoeven was de ster van de dag en de professor zijn bescheiden inleider. Paul Verhoeven is echter niet beroemd om zijn doctoraal in wiskunde, maar omdat hij in Basic Instinct de moed had om frontaal te filmen hoe Sharon Stone haar benen over elkaar sloeg. Een bijna sacraal moment in de filmgeschiedenis, omdat Hollywood voor het eerst in een seconde een blik gunde op het laatste heiligdom van de vrouw, haar schoot, haar schaamte.

Paul Verhoeven is dus een Nederlandse filmregisseur met een internationale reputatie. De vakgroep bijbelwetenschappen van de Katholieke Theologische Universiteit Utrecht had hem uitgenodigd om te spreken over Jezus. Want Verhoeven bereidt al jaren een verfilming van diens leven voor en doet dat grondig.

Prof. Beentjes, rector van de KTU, opende met de vraag waarom er na 'tien dozijn Jezus-films in de afgelopen eeuw' nog een nieuwe nodig is. Verhoeven: ,,Ik wil al sinds mijn achttiende weten wat er in dat verhaal nou precies gebeurde. En dat terwijl ik niet eens gedoopt ben.'' Verhoeven had toen al een uur lang zijn visie op de historische Jezus weergegeven. Zijn Jezus is niet de zoon van God, maar geheel en al mens, een over wie vier boeken zijn geschreven en die dus ook te verfilmen zijn. Hij citeert Nietzsche's Antichrist: ,,Trek handschoenen aan als je het evangelie oppakt.'' Om vuile handen te voorkomen. ,,Of om met Reve te spreken: de waarheid wordt gelogen.''

De Jezus van Paul Verhoeven is eerst een echt heethoofd. Hij raakte in de ban van Johannes de Doper die predikte dat God spoedig zou ingrijpen en het kaf van het koren zou scheiden. Wie zich door Johannes lieten dopen zouden gered worden. Verhoeven: ,,Die overtuiging nam Jezus over.'' Jezus' razende actie in de tempel drukt in de theologie van Verhoeven vooral diens behoefte uit om de mensen uit de ten dode opgeschreven tempel naar Johannes en de Jordaan te krijgen, waar de redding wachtte. ,,Maar toen begon Jezus zelf te dopen. Plagiaat!'' Er kwam concurrentie tussen discipelen van Johannes en die van Jezus, waarbij de eersten militanter waren.

De toehoorders konden uit die opmerking al opmaken dat er na Robocop, Total Recall en Starship Troopers ook in de Jezus-film van Verhoeven gevochten zal worden, want Verhoeven wil het zwaard een plaats geven. Niet vanwege het geweld, maar omdat in zijn overtuiging Jezus zelf zich gedwongen zag om geweld in te zetten. Dat was toen de Romeinen zijn vriend Lazarus hadden gearresteerd (,,Ja, in de bijbel staat dat Lazarus ziek was, maar dat is volgens mij een verdraaiing''). Jezus zelf leefde toen al ondergedoken, voortdurend op de vlucht. Tussen zijn triomfantelijke inhaal in Jeruzalem en zijn dood zaten volgens Verhoeven geen zes dagen , maar drie tot zes maanden, die voor Jezus catastrofaal verliepen. Het Koninkrijk Gods dat hij met zoveel verve en charisma had verkondigd (compleet met helingen en duivel-uitdrijvingen) liet op zich wachten en met grote moeite kon hij aan het Meer van Galilea een spontane volksopstand tegen het Romeinse gezag voorkomen. De heilsverwachting was hoog opgeklopt. Maar het Koninkrijk was niet gekomen, op zijn hoofd stond een prijs, hij was als crimineel gebrandmerkt. Aan die catastrofe gaf Jezus volgens Verhoeven een 'magistrale draai', een nieuwe illusie : ,,Al wat hem overkwam was Gods wil. Jezus meende dat hij geofferd moest worden.'' Hier trekt Verhoeven een parallel met de revolutionair Che Guevara, die schreef: ,,Ik riskeer mijn leven om mijn waarheid te bewijzen.''

Jezus, de gedreven idealist, heeft hier wel zwaar over getobd. ,,In Hebreeën 5 lezen we over zijn smeekbede aan God. Heidegger zou dit een existentiële ontmoeting met de dood noemen. Jezus vergaarde hier de moed om bang te zijn voor de dood.''

Na afloop willen enkele bezorgde vrouwen die Verhoevens reputatie kennen weten welke rol de vrouw gaat spelen in zijn Jezus' film. Maria Magdalena is zeker de hoer? ,,Helemaal niet. In mijn film is zij een sterke vissersvrouw uit het dorp Magdala. Ze was geloof ik wel verliefd op Jezus, maar die had daar geen tijd voor. Ik zie in Jezus overigens geen proto-feminist. Een theologe vroeg me of ik een vrouw naast Jezus aan het kruis wilde nagelen. Naakt uiteraard, want dat van die lendendoeken is verzonnen. Ik heb het overwogen, maar historisch lijkt het me onwaarschijnlijk.''

Komt die film er ooit? ,,Ik moet de studio overtuigen dat ze zestig miljoen dollar in mijn project steken. Om daarna afgeslacht te worden.''