Geen voorrang voor de treinen

Het eerste kabinet-Kok wilde graag, net als het tweede kabinet-Thorbecke, de geschiedenis ingaan als een kabinet dat 'met de spade op de schouder' in het land rondgaat.

Thorbecke legde met het graven van het Noordzeekanaal en de Nieuwe Waterweg Amsterdam en Rotterdam open naar de zee. Kok en de zijnen probeerden Nederland directer met de wereld te verbinden door de aanleg van de HSL-zuid en de uitbreiding van Schiphol met een vijfde baan. Daarnaast besloot het kabinet de aanleg van de Betuwelijn door te zetten. Deze besluiten pasten in het beleid om de economische centra in de Randstad verder op te stoten in de vaart der volkeren.

Onder het tweede kabinet-Kok wordt steeds duidelijker dat Nederland deze ambities eigenlijk niet aan kan. Dat uit zich niet alleen in het onvermogen de uitstoot van schadelijke broeikasgassen terug te dringen, maar de laatste tijd ook steeds meer in de problemen in het vervoer, culminerend in de reizigersellende bij de spoorwegen.

Premier Kok heeft de prestaties van zijn kabinetten vaak voorgesteld als win-win-situaties. Bij het spoor had daarvan sprake kunnen zijn als het een concurrerend alternatief voor de auto was geweest en daarmee had bijgedragen aan de bereikbaarheid van de steden in het westen. Die situatie lijkt verder weg dan ooit.

Voor een groot deel is dat het gevolg van de halfslachtige positie die de verzelfstandigde NS innemen tussen overheid en markt. Het bedrijf is niet direct te beïnvloeden door regering en parlement (hoezeer kamerleden nog steeds anders suggereren), tegelijk onttrekt het zich als monopolist aan de tucht van de markt.

Door die nevelige tussenpositie konden de tekortkomingen in de capaciteit en punctualiteit die we nu zien (we hebben het nog niet eens over service en comfort), pas laat aan het licht komen.

Maar wat zich hier ook wreekt, is het gebrek aan aandacht voor het openbaar vervoer. De blik van Paars is te veel gericht op de auto en op de grote infrastructurele projecten, te weinig op de dagelijkse toestand in de treinen. Het VVD-kamerlid Hofstra zei vorige week dat het bij de NS 'een zooitje' is. Het is winst dat ook de liberalen oog voor het openbaar vervoer beginnen te krijgen. Voor een bekering is het nooit te laat.