Het fiasco van de basisvorming

In grote meerderheid heeft de Tweede Kamer erkend dat de basisvorming, dat wil zeggen een gemeenschappelijk leerprogramma voor alle 12- tot 15-jarigen, is mislukt, althans niet werkt, althans grote gebreken vertoont. Sommige fracties kwamen de afgelopen week in het debat over de aanpassingsvoorstellen van staatssecretaris Adelmund volmondig of zelfs gretig tot die erkenning, andere besmuikt en ongemakkelijk.

De PvdA hield als enige nog de illusie hoog dat de basisvorming alsnog kan slagen, misschien niet voor alle leerlingen, dan toch zeker nog voor 95 procent. Maar deze fractie erkende bij monde van het kamerlid Barth tegelijk dat een brede, uniforme vorming niet werkt. Ook zij vindt dat het lesprogramma moet aansluiten bij de verschillen tussen leerlingen. De conclusie ligt daarom voor de hand: in de politiek is breed het besef doorgedrongen dat het in de eerste fase van het voortgezet onderwijs niet moet gaan om het meest gelijke, maar om het meest geschikte onderwijs. Dat mag gerust een historische omslag worden genoemd.

Maar met die constatering is de vraag des te klemmender hoe het met de basisvorming verder moet. Staatssecretaris Adelmund speelt met een aantal aanpassingen (waarmee ook de Kamer instemt) in feite in op de gegroeide praktijk waarin scholen al in ruime mate hun eigen gang gaan. Ze hoeven niet meer de volledig leerstof aan te bieden en ze mogen leerlingen vrijstellen van bepaalde vakken. In het vmbo mag er meer gecombineerd worden met specifieke vakken.

Daarmee onderstreept Adelmund de nieuwe lijn in het onderwijsbeleid om de scholen meer vrijheid te geven. Dat lijkt aanlokkelijk en dat is het tot op zekere hoogte ook. Maar eens te meer roept zij met dit beleid de vraag op dat zij zo het failliet van de basisvorming juist lijkt te willen bezegelen. Ooit was de basisvorming opgezet om te voorkomen dat leerlingen vroegtijdig voorgesorteerd worden. In de praktijk kwam daar al weinig van terecht. Met het nieuwe beleid lijkt dit doel helemaal achter de horizon te verdwijnen.

Adelmund houdt bij hoog en bij laag vol dat er voor de basisvorming in aangepaste vorm een toekomst is. Het is echter blaffen tegen de maan, want ondertussen gaat haar beleid rustig de andere kant op. Deze vlees-noch-vissituatie is onbevredigend.