Vrije markt verdraagt geen dictatuur

Verwacht kan worden dat de huidige democratieën in Noord-Amerika, West- en Oost-Europa, en in Zuid- en Oost-Azië wel zullen blijven bestaan. In ieder geval tot en met het jaar 2005 en zeer waarschijnlijk wel langer, zal daar het groen zegevieren. Maar Latijns-Amerika is wat dat betreft al meer een lappendeken en gevreesd moet worden dat Afrika in totaliteit, met uitzondering misschien van Zuid-Afrika, nog wel even 'onstabiel' blijft.

Datzelfde geldt voor een deel van de Arabische wereld, terwijl ook verschillende Arabische landen autoritair zullen blijven. ,,In zijn algemeenheid'', zegt Dick Zandee, onderzoeker bij het Nederlands instituut voor internationale betrekkingen Clingendael, ,,kun je stellen dat in de vorige eeuw is afgerekend met de zogeheten planeconomieën. Die hebben geen toekomst en worden vervangen door markteconomieën. Die trend zal zich deze eeuw doorzetten en aangezien vrije-markteconomieën op gespannen voet leven met dictatoriale systemen zullen op den duur die dictatoriale systemen vervangen moeten worden door meer democratische staatsvormen.''

Van het volkrijkste land ter wereld, China, wordt niet verwacht dat het voor 2005 zijn autoritaire systeem opgeeft. Hoewel ook daar geldt dat naarmate de economische ontwikkeling en het vrijemarktdenken voortgang boeken, de druk op het autoritaire regime zal toenemen om democratische hervormingen door te voeren. Hoe snel dat gaat is volgens Zandee moeilijk te zeggen. ,,Mogelijk kiest China, waar geen democratische traditie bestaat, voor langzame hervormingen in de richting van democratie. Want op de lange duur is het samengaan van een politieke dictatuur met een economische vrije markt onhoudbaar.''

Uiteindelijk moet het paars en het bruin van de kaart rechtsonder groen worden, waarbij in veel gevallen het paars eerst bruin zal worden. Maar oprispingen als machtsgrepen van militairen zullen er altijd wel blijven, hoewel ze steeds meer uit de mode raken.