De rot op-test

Twaalfduizend keer per jaar zet een hond zijn tanden in mens. En omdat grotere honden populair zijn, worden de verwondigen ernstiger. De overheid zint op maatregelen, maar hoe meet je het gevaar van een soort? Bijvoorbeeld met een kunstarm.

Waarom staan we hier nou bij de hoek? Kom op, Grootste, we kunnen dit grasveld gaan verkennen. Ze lijkt wat besluiteloos, zou het hier gevaarlijk zijn? Daar komt een Grote aan, Grootste! Mmm, hij zegt wat tegen haar. Getver, hij wil aan me zitten en hij heeft zich niet eens voorgesteld. ROT OP! Dat helpt, goed he? Gelukkig, we gaan lopen.

Achter een boerderij in Voorthuizen voltrekt zich eens in de paar weken een vreemd spektakel, waarvan het aaien van een hond door een man met een kunstarm nog maar het begin is. De hond in kwestie, een King Charles spaniel, roodbont schoothondje met bolle kop, loopt aan de lijn het grasveldje op. Vanachter een schuttinkje springt opeens een enorme zwarte kat tevoorschijn. Het beest, dat hem met felgele ogen aanstaart, is tot bovenaan de bolle rug gerekend zeker een meter hoog. Nauwelijks is de hond bekomen van die verrassing (die bij nader inzien op wielen blijkt te staan) of een sirene begint keihard te loeien. Het apparaat staat vlakbij op de grond, secondenlang houdt de herrie aan. Als het eindelijk uitgegierd is, zegt een stem: ,,Loop er maar even heen.'

Het is hier niet pluis, dat is duidelijk. Maar aan dat herrie-ding is weinig te ruiken, zo interessant is het niet. HELP wat is dat? Wie zijn die mensen? Waarom komen ze allemaal naar me toe? Ze zijn boos, ze staren. Ze stampen. ROT OP! Help, Grootste!

,,Dank u wel!', zegt de keurmeester.

Honden bijten mensen. Twaalfduizend keer per jaar in Nederland. Honden, altijd zo gezellig op je betrokken, bijten twintig keer per maand een mens het ziekenhuis in. Gemiddeld om het jaar bijt een hond, de oogappel van zijn eigenaar, een kind dood en het andere jaar een volwassene.

,,U bent toch niet bang voor honden?' vraagt Anna Wagemakers als de verslaggever binnenstapt. Daar is ze wat laat mee, want rottweiler Tsika is al drie keer enthousiast om hem heen en tegen hem op gelopen, maar nee hoor, niet bang. Tsika is een scheet, dat zie je meteen als je zelf een hond hebt. Een scheet weliswaar die niet meteen wil gaan liggen als dat wordt gezegd, maar dat is rottweilers een beetje eigen, die hebben een sterke wil, legt Wagemakers even later uit. Je moet ze zo nu en dan goed vertellen wie de baas is. Anders kan het fout gaan. De meeste ongelukken gebeuren met de eigen baas of in het eigen gezin.

Begin vorig jaar had het ministerie van Landbouw het opeens helemaal gehad met honden en ongelukken. Er was al een 'pitbullregeling', die verordonneerde dat met honden van dat type niet meer gefokt mocht worden. En de minister had ook al aangekondigd dat de maatregel zou worden uitgebreid naar een paar andere hondenrassen. Want dezelfde patsers die zo graag hun pitbull aan een stok lieten rondzwieren, liepen nu met een dogo argentino of een fila brasileiro en ook daarmee ging prompt wel eens iets mis. Maar van zulke honden zijn er niet veel. En zoals de Dierenbescherming in een kritische reactie al schreef: 'Een overheidsmaatregel dient wel tot een wezenlijke reductie van bijtgevallen te leiden.' In maart kondigde toenmalig minister Apotheker daarom een nieuwe maatregel aan: Tsika moet een muilkorf om.

Met haar alle andere Nederlandse rottweilers, met of zonder stamboom. Want het ministerie heeft geluisterd en de rapporten gelezen en is tot de conclusie gekomen dat het aantal hondenbeten flink zal teruglopen als de rottweiler aangepakt wordt. Officieel geldt het muilkorfgebod (en fokverbod) alleen voor honden die zakken voor een gedragstest. Maar Anna Wagemakers vreest dat haar hond dan toch ettelijke jaren, in afwachting van haar test, met zo'n geval om haar snuit loopt: ,,Hoeveel honden kunnen ze per dag testen? Mijn achternaam begint met een W, dan kun je het wel uitrekenen.'

Ondertussen zal die muilkorf, dat weet ze zeker, van haar vrolijke Tsika een ongelukkig schepsel maken dat alleen daardoor al voor die test zal zakken. ,,Niet meer wandelen en een bal of een stok halen, niet meer kunnen socialiseren met andere honden, zich niet meer kunnen verdedigen.' Tsika draagt demonstratief een rode strik aan haar halsband en Anna Wagemakers verzamelt handtekeningen. ,,Maar minister Brinkhorst wilde ze niet aannemen.'

Vreemde plek voor Grootste om me hier vast te zetten. GA NOU NIET! Nou ja, ze komt altijd weer terug. He, wat is dat nu weer voor geklingel? Hou toch op, ik wil rust. En daar komt een Kleintje langs. Die negeert me, nou graag. Ahum, een hond. Ik druk me maar even, het is een grote.

Als die rottweiler bij de baas aan de lijn op hem afloopt en hem eventjes aankijkt, zit voor King Charles spaniel Caspar ruim de helft van de test er op. Caspar is niet altijd even aardig tegen mensen. Daarom is hij vandaag in Voorthuizen een van de proefdieren van gedragsbiologe Doreen Planta. Als Planta genoeg Caspars heeft gehad, is de verkorte gedragstest voor gebruik gereed die ze heeft ontwerpen voor haar werkgever, de Raad van Beheer op Kynologisch Gebied in Nederland. Alleen: welk gebruik zal die er van maken?

Als het aan de Raad van Beheer ligt (het samenwerkingsverband van alle hondenverenigingen in Nederland) wordt deze gedragstest de hoeksteen van de nieuwe maatregel van het ministerie van landbouw. Of het ook zo zal gebeuren is niet zeker, want er wordt nog steeds overlegd over die maatregel. En het ministerie heeft eigenlijk al een officiële test, een paar jaar geleden op de Universiteit Utrecht ontwikkeld door onder andere een zekere Doreen Planta. Maar die telt 38 onderdelen en wordt binnen afgenomen, bijvoorbeeld in een sporthal, zodat er per uur maar vier honden kunnen worden beoordeeld, in elke hoek van de ruimte één. De korte test is met twintig minuten bekeken en gebeurt in de open lucht, waar de getreiterde honden minder op elkaar zullen letten.

Dat zullen dus voornamelijk rottweilers zijn, een stuk of vijftigduizend als de minister zijn aangekondigde maatregel doorzet. Waarom rottweilers? Dat is Anna Wagemakers wel duidelijk: ,,Die beleidswijziging kwam kort nadat er een paar nare dingen waren gebeurd met kinderen en rottweilers.' Dat is waar. In februari beten drie van die honden een zesjarig meisje in België dood en op dezelfde dag doodde een rottweiler in Duitsland een kind in de wieg. Dat doet de naam van de hond geen goed. Doreen Planta heeft er zelf een: ,,Ik merk dat als mijn hond naar mensen toegaat, ze nu eerder bang zijn dan voor een gemiddelde andere hond. Dat is niet leuk, en het maakte het moeilijk om mijn pup aan andere mensen te wennen.'

Maar er is ook objectieve informatie. De stichting Consument en Veiligheid ondervroeg slachtoffers van hondenbeten die werden binnengebracht op de eerste hulpafdeling in ziekenhuizen. Van degenen die antwoord gaven, konden er 84 het ras vertellen van de hond die hen had gebeten. De rottweiler versloeg binnen die groep alle andere rassen: hij werd 18 keer genoemd. De groep van labrador en golden retriever kwam 12 keer in de lijst voor. Afgemeten naar het totale aantal honden van deze rassen, concludeerden de onderzoekers, is de rottweiler de op één na bijtgraagste hond. Hij werd alleen verslagen door de Mechelse herder, maar die komt minder voor en had daarom maar vier mensen uit het onderzoek gebeten.

,,Tsika, nu is het genoeg, ga op je plaats.' De hond komt eindelijk tot rust, maar Anna Wagemakers niet. Ze voelt zich in de steek gelaten door de officiële kynologie, zowel de Raad van Beheer als haar eigen Nederlandse Rottweilerclub. ,,Die concentreren zich op die test, maar ze gaan helemaal voorbij aan wat muilkorven doet. Ik kan die hond straks niet uitleggen waarom hij niet meer mag spelen, waarom hij zijn verdedigingsmogelijkheid kwijt is. Hij is straks álles kwijt! En ze gaan honden pas testen wanneer ze twee jaar oud zijn, moeten ze dan van jongs af aan een muilkorf? Dan kunnen ze dus niet socialiseren!'

Maar ziet ze het niet te zwaar in? De minister heeft nog geen algemene maatregel van bestuur zwart op wit gezet; en zelfs al doet hij het, Nederland is toch het land van het gedogen? De voorzitter van de Nederlandse Rottweilerclub, F. Schaaf, ziet de bezwaren van Anna Wagemakers ook wel, vooral als het gaat om het aan mensen wennen van pups. Om een hond met een muilkorf loopt iedereen met een grote boog heen. Maar: ,,Ik denk niet dat de politie de controle op het muilkorven als een heel urgente taak zal zien. En die zal ook moeilijk zijn: de eigenaar moet bewijzen dat de hond getest is; is dat bewijs echt, hoort het ook bij de hond? Na een paar mislukkingen zullen ze heus wel andere prioriteiten vinden.'

Dus, Anna Wagemakers? Loopt Tsika nu ook nooit eens los, tegen alle regels in? ,,Altijd zelfs! We gaan elke dag anderhalf uur lopen op het landgoed Voorhees. En al moest ik elke dag een bekeuring betalen... Maar ze kennen me daar wel, de boswachters. Met kerst krijgen ze een cadeautje van me. Maar dat muilkorven is anders. Dat is wel de pitbullwet hoor! De eerste keer een waarschuwing, tweede keer mee en doodspuiten, zo is de regel.'

Dat laatste is mogelijk direct al Tsika's lot wanneer het muilkorfgebod doorgaat. ,,Dan is het voor haar een ondraaglijk lijden, vind ik. Niet elke dierenarts zal in die omstandigheden een hond euthanaseren, maar ik heb er al een gevonden die het met me eens is.'

Grootste, waar ben je nou? Het duurt zo lang en het is hier een gekkenhuis. Kijk dit nou weer, een Grote met een Kleintje. Ze duwt haar handen zowat in mijn ogen, WEG, WEG! Nu legt ze ze op mijn rug, alsof ze de baas is, wat denkt dat onderdeurtje wel. ROT OP! Ik MEEN het, voel je wel? ROT OP!

De keurmeesters hadden het wel gedacht: Caspar is gezakt. ,,Hij beet het kind toch even in de vingers', zegt een van hen, Helga van Voorthuysen-Dijkhuis. ,,Dat is maatschappelijk onacceptabel. En het past ook helemaal niet in het ras.'

,,De hond mag bij deze test niet teveel angst en paniek uitstralen en hij mag niet één keer bijten', legt Doreen Planta later uit. De honden waarmee ze de test nu doet, hóren eigenlijk ook te zakken: ze krijgt ze aangewezen als probleemhond door hondentrainers die ze kent. De test wordt hier immers zelf nog getest, hij moet zulke honden betrouwbaar kunnen aanwijzen. Om ook van het omgekeerde zeker te zijn, doen Planta's eigen hond en die van de keurmeesters hem ook.

Over het gebruik dat van de test gemaakt zal worden, heeft Planta gemengde gevoelens. ,,Niemand hier is ertegen dat we honden selecteren op gedrag. Al is het rare wel dat het in Nederland nu gaat worden gedaan bij speciaal daarvoor aangewezen rassen. In de rest van Europa wordt dat juist afgewezen.'

De waarde zal echter altijd beperkt zijn: ,,Het gaat om het vaststellen van maatschappelijk onaanvaardbaar gedrag. Maar dat heeft altijd een verband met degene die ernaast loopt. Die weet misschien wel niets van honden. Hij heeft misschien een cursus gevolgd, maar dat zegt ook niets. Iedereen die met zijn eigen hond een goed resultaat haalt, ook al is het misschien een heel gemakkelijke hond, kan zich vestigen als hondentrainer. En kan dan dingen doorvertellen die misschien compleet achterhaald zijn. Daardoor denken heel veel mensen bijvoorbeeld nog steeds dat honden altijd de laagste in het gezin moeten zijn. Alsof een volwassen hond zich zomaar aan een kind zal onderwerpen.'

Deze test vraagt veel van de honden, daar zijn de onderzoekster en de keurmeesters het wel over eens. Maar dat legt de maatschappij ze nu eenmaal op, mijmert Helga van Voorthuysen. ,,Hoewel dat ook niet helemaal waar is. Ik kom uit Drenthe, en weet je wat ze daar nog altijd zeggen als je door een hond gebeten bent? Had je maar moet'n uitkijk'n.'