Overheid kan wat van AH leren

De commissie-Cerfontaine wil dat de overheid de computer aanwendt als Haarlemmerolie die achterstandswijken zal opstoten in de vaart der volken. Dit wonder zal echter uitblijven, zeker wanneer de overheid zich niet zelf aanpast aan de dienstensamenleving.

Achterstandswijken on line. Buurtgemeenschappen op internet. Power to the people. De kreten vliegen in het rond. Ook deze week, nu de commissie-Cerfontaine aan minister Van Boxtel het advies 'ICT en de Stad' heeft aangeboden. 'Computers moeten naar oude wijken' kopte Trouw op 12 december.

Hoe realistisch zijn de voorspellingen dat extra investeren in kabels en andere materie enig maatschappelijk nut heeft? Gaan randgroepjongeren en bange bejaarden met dubbele sloten op de deur er zo op vooruit?

De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling heeft de afgelopen maanden alles wat los en vast zit in deze discussie op een hoop gelegd. Het kabinet had ons dat gevraagd. Reeksen adviezen en nota's zijn immers al geproduceerd aan of voor Haagse overheidsbureaus. Diverse ministeries willen weten wat de nieuwe technologieën gaan brengen. Onze conclusie: bijna alle gedachten hierover gaan over de economie. Dat zegt Cerfontaine ook. Alleen investeren in internet is onvoldoende.

Wij moesten constateren dat de overheid nauwelijks is opgeschoten met het denken over haar eigen rol. Over wat de EasyEverythings en andere internetcafés betekenen voor het gemeentehuis of de politie. Wat chatrooms en maroc.nl leren over waar jong en oud mee bezig is. Over waar de kansen liggen om chronisch zieken, gehandicapten, ouderen en langdurig werklozen mondiger te maken.

Op gemeentehuizen, hoofdkantoren van zorginstellingen, in directieteams van scholen wordt onvoldoende de vraag gesteld: 'wat wil je bereiken met die nieuwe technieken?' Computers in de klas en het buurthuis, een paspoort via internet, jazeker, het zijn sprongen vooruit en ze komen eraan. Maar moeten de keuzes niet veel meer gaan over wat daarachter opkomt: de greep van mensen op hun eigen leven en hun omgeving, als informatie eenvoudiger toegankelijk is. Het gemeentehuis, de ambulancedienst en de politie staan doorschijnend te kijk, de burger zal precies weten wat daar omgaat. Hoe verbeter je de dienstverlening als de burger zo dichtbij komt? Albert Heijn kijkt tot in onze portemonnee, via onze bonuskaart. Schaal en sturing van het winkelbedrijf is dankzij nieuwe technologieën enorm veranderd.

Wij constateren dat de organisatie van het publieke domein, de hiërarchische cultuur en de regelgeving niet veranderd zijn. Centraal worden voorschriften uitgevaardigd hoe lokaal gewerkt moet worden. In de klas houden regels van Zoetermeer de onderwijzer volledig in de boeien. De thuiszorg krijgt tot op de minuut het werk voorgeschreven.

Ict (informatie- en communicatietechnologie) biedt een kans dienstverlening cliëntvriendelijk en kleinschalig te organiseren. En tegelijkerijd de ondersteuning -zie Albert Heijn- op grote schaal. Wij raden het kabinet aan, veel verder door te denken dan glasvezelkabels, computers, modems en ISDN-lijnen.

Net als grote en grootschalige bedrijven moeten de overheid en alle instellingen die voor de burgers werken, het eigen werk tegen het licht houden. Wij zien drie lijnen waarlangs ze hun meetlat moeten leggen: de schaal, de sturing en de samenhang van hun organisatie. Daarnaast heeft de overheid een extra verantwoordelijkheid: het voorkomen dat er een digitale kloof ontstaat tussen mensen met knoppenkennis en diegenen voor wie de computer abacadabra blijft. Ook de technici die de software ontwikkelen zullen de hete adem voelen van de gebruiker die eenvoud en toegankelijkheid nodig heeft en vraagt.

Burgers gaan internet gebruiken om hun stem te laten horen. Ze stellen steeds hogere kwaliteitseisen aan het onderwijs, de zorg en de dienstverlening vanuit het stadhuis. De realisering van die noodzakelijke kwaliteitsslag kan door de inzet van ict naderbij komen. De discussie over de kwaliteit van de zorg en het onderwijs moet daarom niet alleen gaan over extra geld, maar over de organisatieveranderingen in de dienstverlening.