De bevoegdheden van de politie

Door de vrij algemene roep van commissarissen van politie in hun nieuwjaarstoespraken om meer bevoegdheden, lijkt het alsof we voor een vrij eenvoudige keuze staan: handhaving van de onbevredigende status quo óf de inrichting van een politiestaat. Maar gelukkig, zo grof zit de discussie niet in elkaar. Dat bleek gisteren bij de juridische afronding van de als experimenteel bestempelde actie die in november in de Rotterdamse Millinxbuurt werd gehouden.

De zoektocht naar wapentuig onder alle passanten in het omstreden achterstandswijkje had in elk geval de goedkeuring van minister Peper van binnenlandse zaken. Maar dat is nog niet voldoende. De rechter vindt dat er een wettelijk kader ontbrak aan de actie en dat ze dus ongeoorloofd was. Tegelijk zegt hij dat wie zich desondanks vrijwillig heeft onderworpen aan fouillering, een stevige straf krijgt als daarbij een vuurwapen is aangetroffen. In zoverre zijn we toch ook juridisch aan het schipperen.

Het gaat bij de uitvoering van dit soort acties om een juist politiek-juridisch-maatschappelijk kader. Dat is wat in Rotterdam deels ontbrak.

De wet moet eerst gewijzigd worden voordat razzia-achtige acties uitgevoerd kunnen worden. Maar de geesten zijn er langzamerhand rijp voor om ook het gebruik van deze vergaande middelen tot de bevoegdheden van de politie te rekenen.

Dat is niet wat van alle wensen die op het lijstje van de korpschefs staan, gezegd kan worden.

De politie wil bijvoorbeeld ook anonieme tipgevers en getuigen een onzichtbare hoofdrol laten spelen in het opsporingstraject en later ook voor de rechtbank. Maar dan schieten de chefs weer te ver door. Zoiets is wettelijk nagenoeg onmogelijk goed te regelen, nog los van de vraag of het maatschappelijk wel zo wenselijk is. Het gaat namelijk ten koste van de controleerbaarheid, en transparantie is een eerste vereiste bij de politionele taken. Mede ter bescherming van de burger en zijn rechten.

Wat niet wegneemt, dat -als in Nederland de criminaliteit en het wangedrag doorschieten- er een situatie kan ontstaan waarbij we zelfs die controle niet meer van de allereerste orde vinden. Dat is dan ook het punt waarop we kunnen spreken van een politiestaat.