'Vrede tussen Molukkers kun je niet organiseren'

Hendrik Lewerissa, voorman van het Forum Solidariteit Molukken, was bij de verzoeningsbijeenkomst voor Molukkers in Jakarta. Met angst in het hart. Wilma van der Maten volgde hem.

Hendrik Lewerissa vertrouwt de zaak niet. Een uur voordat de grote Molukse verzoeningsbijeenkomst in het sportstadion van Jakarta begint dreigt hij af te zeggen. Voorzitter Lewerissa van het Forum Solidariteit Molukken, één van de ruim vijftien Molukse vredesorganisaties in de Indonesische hoofdstad, voelt zich niet veilig.

Een dag eerder hadden boze moslims de christelijke vertegenwoordigers opgewacht na een bijeenkomst van Molukse vredesbewegingen, protestantse kerken en Islamitische leiders. Lewerissa: ,,Ze dreigden met geweld als wij, christenen, niet alle schuld van de conflicten op de Molukken op ons nemen. Ik durfde niet naar huis!''

Lewerissa besluit ondanks zijn vrees uiteindelijk toch naar de grote verzoeningbijeenkomst te gaan. Op persoonlijke titel, dat wel. Zijn vredesbeweging en twee andere organisaties blijven deze avond weg uit onvrede over de slotverklaring. De organisatie van de verzoeningsbijeenkomst had op het laatste moment de passage geschrapt waarin het Indonesische leger verantwoordelijk wordt gesteld voor het geweld op de Molukken. ,,Ze zijn bang voor vergeldingsacties van het leger'', zegt Hendrik Lewerissa. Hij geeft toe dat deze ruzie geen goede start is voor verzoening tussen alle partijen.

Het Indonesische gezag houdt met alle scenario's rekening. Voor het sportstadion staan tientallen mariniers opgesteld. De spanningen in Jakarta liepen de afgelopen weken op, nadat enkele moslimorganisaties dreigden met wraakacties tegen christelijke Molukkers.

De aanwezigheid van mariniers in het stadion is voor Hendrik Lewerissa voldoende. ,,Ik hoop dat mijn instinct voor geweld me vanavond in de steek laat. Afgelopen voorjaar had ik hetzelfde gevoel toen ik in Ambon was. Voor ik het wist gingen mensen met elkaar op de vuist. Misschien moeten we nu maar vast weggaan''. De angst staat op zijn gezicht te lezen.

De feestelijke stemming onder de toestromende Molukkers in het stadion, ontgaat de voorzitter van deze Molukse vredesbeweging geheel. Tientallen keurig geklede gezinnen, met dozen vol eten en drinken in de armen, zoeken, uitgelaten wuivend naar vele bekenden, een plekje op de tribune. De sfeer doet denken aan een groot familiefeest. Onder een stralende blauwe lucht staan op het podium een kerk en een moskee broederlijk naast elkaar. Duiven, als symbool van de vrede, vliegen over deze religieuse gebouwen, die in de Molukse stad Ambon in een jaar tijd bijna allemaal zijn verwoest.

Als de eerste tonen van het bekende lied 'Oh, mijn zoete Ambon', worden ingezet, en het publiek uitgelaten meezingt, zit Hendrik Lewerissa nog altijd ongemakkelijk op zijn stoel. Hij wijst op een groepje bekende christelijke Molukkers dat het al snel voor gezien houdt. ,,Ik heb ook zojuist de waarschuwing gekregen, dat het maar beter is te gaan''. Hij ontkent dat ze elkaar een gevoel van angst zitten aan te praten.

Het stadion is in het midden nog lang niet gevuld. De camera's die het programma live op de televisie moeten brengen, staan juist op deze plek gericht. De organisatie verzoekt de mensen op de lege stoelen plaats te nemen. ,,Er is op 10 000 Molukkers gerekend. Slechts de helft is komen opdagen'', snuift Lewerissa. Hij denkt dat meer mensen zijn angst delen en het daarom lieten afweten. ,,Het merendeel dat er vanavond zit is moslim. Dat zie je aan de kleding en dat hoor ik aan de dialecten die ze spreken''.

Als president Wahid samen met vice-president Megawati arriveert, barst het feest los. Een bont spektakel van christelijke en Islamitische Molukkers zingt op het podium het Molukse volkslied. ,,Vrede op de Molukken! Verzoening! Stop het geweld. Nu!'', zo klinkt hartstochtelijk de gezamenlijke oproep van de religieuze voorgangers aan het publiek. Dat is ook het verzoek van de zangers en zangeressen uit beide religieuze groeperingen.

De boodschap van hun liederen maakt bij vele Molukkers emoties los. Niet bij Hendrik Lewerissa. ,,Hoe kunnen wij vanavond feesten, terwijl zoveel mensen op de Molukken het nu zo moeilijk hebben!'' Hij gelooft niet dat het vanavond tussen beide groepen tot verzoening komt. ,,Vrede moet spontaan uit de harten van de mensen komen. Dat kun je niet kunstmatig opleggen door een avond te organiseren''.

Als hoogtepunt van de avond spreekt president Wahid de menigte in het stadion toe. Met op de voorste rij de voormalige opperbevelhebber van het leger generaal Wiranto, die volgens veel Molukkers verantwoordelijk is voor het geweld op de Molukken.

In felle bewoordingen waarschuwt de president 'de duivels' die de chaos op de verschillende eilanden veroorzaken. ,,Ons geduld is op. Vastberaden onderneemt deze regering nu actie''! Een donderend applaus volgt. Er wordt gefluisterd dat Wiranto, als minister voor politie- en veiligheidszaken, deze week door Wahid de laan wordt uitgestuurd.

Voor Hendrik Lewerissa komt de toespraak van de president te laat. Een groepje moslims, in traditioneel Islamitisch kostuum, is voor hem gaan zitten. Ook al zien de jongeren er onschuldig uit. ,,Er zitten vanavond ongetwijfeld provocateurs in de zaal. Ik wil vandaag op tijd thuis zijn.'' En weg is hij.

Lewerissa heeft niet meer kunnen meemaken dat de avond eindigde zoals die begon. In de stad en op de Molukse eilanden is het dit weekeinde voor het eerst in weken rustig gebleven.