Mandela waagt zich in wespennest Burundi

De voormalige Zuidafrikaanse president Nelson Mandela maakt morgen de eerste reis in zijn nieuwe rol van vredesbemiddelaar voor Burundi. Hij bezoekt de stad Arusha, in Tanzania, waar hij onderhandelaars van de Burundese regering en oppositie ontmoet. Niet alle groepen zullen erbij zijn. Enkele hebben Mandela's benoeming afgewezen.

In Burundi vecht sinds 1993 de door Tutsi's beheerste regering met Hutu-rebellen. Vredesbesprekingen, die in 1998 begonnen, hebben niets opgeleverd. De burgeroorlog heeft aan 200000 mensen het leven gekost.

De Hutu-groep CNDD-FDD, die al niet deelnam aan eerdere vredesbesprekingen, weigert ook nu aanwezig te zijn. Ze wil geen bemiddeling maar rechtstreekse besprekingen met de regering. Afwezig is ook Palipehutu, een extremistische Hutu-groep. Ze beschuldigt Zuid-Afrika van steun aan de 'dictator' Buyoya, en vindt dat land medeplichtig aan de moord op talloze Hutu's.

De regering van Pierre Buyoya heeft wel instemming betuigd met de benoeming van Mandela. Ook Frodebu, de grootste Hutu-oppositiepartij, is positief. Mandela oogstte grote bewondering voor zijn optreden in eigen land in de overgang van de apartheid naar democratie.

In die tijd ontwikkelde hij zijn eigen vredesmodel: overgangsregeringen waarin alle partijen zitting hebben. Hij introduceerde zijn model in 1997 voor het conflict in Zaïre, nu Congo. Daar faalde het idee.

Als Mandela zijn model op Burundi wil toepassen, lijkt zijn bemiddeling bij voorbaat gedoemd te mislukken, want het wantrouwen is te groot voor nauwe samenwerking. Ook een obstakel is de onervarenheid van Zuid-Afrika in vredesbemiddeling. Dat gebrek verbloemen Zuid-Afrikanen door ondiplomatieke zelfoverschatting.

Maar Mandela's benoeming heeft ook voordelen. Hij zal zijn gezag gebruiken om de partijen naar een overeenkomst te duwen. Mandela heeft de bemiddelaarsrol overgenomen van de vorig jaar overleden Julius Nyerere. De Tanzaniaanse oud-president had voor zijn dood in oktober anderhalf jaar geprobeerd een compromis te bereiken.

Sinds de onafhankelijkheid van Burundi in 1962 had de Tutsi-minderheid (14 procent) de macht in handen. De eerste democratische verkiezingen in 1993 brachten een Hutu-president aan de macht. Maar hij werd drie maanden later vermoord door leden van het door Tutsi's gedomineerde leger. Nyerere kreeg kritiek te verduren van Buyoya. Hij beschuldigde Tanzania van partijdigheid. De Hutu-rebellen zouden de vluchtelingenkampen in het westen van Tanzania, waar 300.000 Burundezen leven, gebruiken als uitvalsbases.

Nyerere probeerde Buyoya te dwingen een deel van de macht over te dragen aan de Hutu-meerderheid (85 procent). Maar de oorlog in Burundi is niet simpelweg een conflict tussen Hutu's en Tutsi's. De Hutu-oppositie is verdeeld en de regering van Buyoya, die door een staatsgreep in 1996 aan de macht kwam, heeft veel aanhang onder de Tutsi's verloren. De hele bevolking, Tutsi's en Hutu's, is oorlogsmoe.