Schouten

Het uitluiden van de vorige eeuw ging gepaard met veel terugblik. Dat hoort ook zo. Op begrafenissen halen mensen graag herinneringen op, is het niet aan de overledene dan wel aan elkaar.

Omdat het laatste kwart van die eeuw opeens zo verdraaid snel ging, leek alles daarvóór erg lang geleden. En dat hoewel het gros van de terugblikkers alles zelf nog had meegemaakt. Vooral de zwart-wit beelden uit de jaren zestig, begin zeventig bevatten veel nieuws. Zo trof mij een 'sit-in' vol dissidente kapsels en onbegrijpelijke heisa over een of ander. Maar vooral opmerkelijk was hoeveel sigaretten het vormen van een mening in die dagen kostte. Overal stegen enorme dampen op. Ook tijdens ministerraden onder Den Uyl en Van Agt zag ik voortdurend excellenties sigaren en sigaretten opsteken. Het kan haast niet anders of in heel Nederland hing twintig, dertig jaar geleden nog een een dikke tabakswalm. Onlangs overleed ex-minister Veringa. Hij haalde het journaal met een stoere en wereldse peuk in de mond, wat hem direct een geschiedkundig air gaf. Het tv-roken bestaat nauwelijks meer. Rokers worden zorgvuldig buiten beeld gehouden en zelfs in soaps zie je het alleen maar bij dubieuze figuren of handelingen. Sigaretten in acteurs zijn als schrijfmachines bij inspecteur Morse of Jessica Fletcher: historische attributen. Onlangs werd in het programma 'Buitenhof' de Russische ambassadeur geïnterviewd. Deze zat ouderwets gehuld in een tabakszuil, die hij onderhield door de ene sigaret na de andere aan te steken. Het was een volmaakt anachronistische vertoning en, dacht ik, kennelijk had hij vrijstelling gekregen van het algemene rookverbod en was hij anders niet uit zijn eigen rokershol gekomen. Ik snelde naar de buis om het merkwaardige fenomeen te bestuderen en stelde vast dat de man, door zijn verslaving, ook direct iets van een Dostojevski-personage kreeg, een gekwelde geest, wat voor verstandigs hij verder ook zei. De enige televisieplek waar nog vrijuit gesmookt mag worden is bij Hanneke Groenteman en onder leiding van Anil Ramdas. Vergaarbakken van intellectuelen en kunstenaars. Zij mogen als enigen in het openbaar nog slaaf zijn. De laatste restjes historisch Nederland: artiesten en geleerden als ongeneeslijk gestresste outlaws.