Haar krijgt kleur door gentherapie

Genetici zijn hard op weg om fabrikanten van toupetten en kleurshampoos brodeloos te maken. In Nature Biotechnology van deze maand melden ze dat ze albinomuizen via gentherapie een kleurtje hebben gegeven. Een groot succes, al bleef de kleur maar kort zitten.

Albinomuizen danken hun witte haar aan een minieme genetische variatie, die ertoe leidt dat het enzym tyrosinase niet werkt. Zonder dit enzym kunnen ze geen haarpigment (melanine) maken.

Daar is iets aan te doen, ontdekten Amerikaanse biologen. Ze bleken in staat de genetische afwijking te repareren, zodat huidcellen van een muis tyrosinase gingen maken. De reparatie bleek ook succesvol bij de muizen zelf: ze kwamen uit de proef tevoorschijn alsof ze een - enigszins mislukte - kleurspoeling hadden ondergaan.

De biologen bereikten dit resultaat met een zelfgebouwd molecule, bestaande uit DNA en het daarop lijkende RNA. Dit molecule hecht zich vast aan het albino-gen en fopt daar enzymen die beschadigd DNA repareren. Deze enzymen krijgen van het molecule de opdracht om het zogenaamd kapotte gen te herstellen, waarna de productie van tyrosinase en melanine kan beginnen.

In de kweekschaaltjes zag het er prachtig uit. Maar zouden muizen zich daar iets van aantrekken? De biologen injecteerden hun molecule in de huid van albinomuizen. Na enige tijd zagen ze in het behandelde gebied inderdaad wat gekleurde haartjes opkomen; het waren er slechts een paar, en de kleur bleef erg vaal. Lang duurde het niet, want na drie maanden bleken de behandelingen al weer uitgewerkt.

De omvang van de kleuromslag viel nogal tegen. Maar niet getreurd, schrijft een commentator in Nature Biotechnology. Want op het gebied van de haargroei zijn al veel indrukwekkender resultaten geboekt met gentherapie. Zo hebben onderzoekers uitgebluste haarzakjes weer aan de praat gekregen, met als gevolg dat kale muizen opnieuw met dons bedekt raakten. En vorig jaar is het gen gevonden voor alopecia universalis, een aandoening waarbij mensen hun leven lang haarloos blijven.

Bovendien kunnen haarzakjes een belangrijke rol gaan spelen in de geneeskunde. Want ze blijken niet alleen haren te kunnen maken, maar ook allerlei eiwitten - als de zakjes genetisch maar op de juiste manier zijn bewerkt. Artsen denken daarom aan de mogelijkheid om er vaccinaties mee uit te voeren. Ze hebben haarzakjes weten aan te zetten tot de productie van hepatitis-eiwitten, waardoor de behandelde muizen immuun werden.

De onderzoekers die de kleurspoeling hebben uitgevoerd, zien voorlopig geen reden om achterover te leunen. Want wat hebben ze nou werkelijk bereikt? Een paar lichtgekleurde haartjes bij albinomuizen . . . Terwijl er nog raadsels te over zijn. Waarom duurde de verandering bijvoorbeeld maar drie maanden? Waarom geschiedde het wonder bij zo'n beperkt aantal haren? En waarom bleef de kleur zo flets?

De onderzoekers hebben wel een vermoeden: de efficiëntie van hun zelfgebouwde molecule laat te wensen over. Als het construct beter zou hechten aan het DNA in de huidcellen, en als het in nog meer cellen zou weten door te dringen, dan bestaat er misschien een kans dat de muizen geheel en al zullen verkleuren. De boodschap is duidelijk: voordat opa zijn stoere jongenscoupe terugheeft, moet er nog heel wat gebeuren.