Een prachtige spirituele techniek, ook voor niet-moslims

Een 'persoonlijk experiment' noemt de filosoof Gerrit Steunebrink (51) zijn deelname aan de ramadan, nu voor het zesde achtereenvolgende jaar. ,,De eerste dagen ben je wat depressief, krijgen onlustgevoelens een kans. Dan komt er een innerlijk schoonmaakproces op gang. Je wordt gedwongen onderscheid te maken tussen wat je echt wilt en wat niet. Wat is werkelijk van belang in het leven? Door welke bijzaken laat ik me het zicht op de hoofdzaak ontnemen? Het is zelfanalyse, die heel boeddhistisch lijkt.''

,,Door te vasten kun je je gedachten in het ene wezenlijke perspectief zetten met verwaarlozing van alle bijkomstigheden. De islamitische traditie noemt dit 'de enigheid van God'. Als je die eenheid radicaal beleeft, zoals soefi's dat doen, besef je dat zowat alles bijkomstig is, behalve de Ene.''

Steunebrink doceert filosofie aan antropologen aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen. Aanvankelijk was zijn deelname aan de ramadan een middel om meer inzicht te krijgen in de islam door 'participerende observatie', een onderzoeksmethode waarin zijn antropologiestudenten zich proberen te bekwamen. Maar Steunebrink, die katholiek is, ging verder. ,,Ik bleef niet alleen een alles zo objectief mogelijk registrerende deelnemer. Het werd ook een spiritueel avontuur.''

,,Ook met het gebed in de moskee doe ik tijdens de ramadan mee. De eerste keer vroeg ik me nog af: kan dit wel? Maar het kon, ook zonder mijn eigen God te verloochenen. Het islamitische gebed is heel lichamelijk, lijkt op een yoga-oefening: knielen, buigen, voorhoofd op de grond.''

Steunebrink prijst speciaal de kameraadschap tijdens de ramadan. ,,Tijdens het ramadan-feest, zo leerde ik van de Turken, kun je wildvreemde mensen uitnodigen, iemand die je tegenkomt in de bus bijvoorbeeld. Een maand lang worden de normale sociale relaties gerelativeerd, beleven de vastenden een diepere verbondenheid, 'communitas'. Om daarna weer vernieuwd tot de normale, geordende en beperkte werkelijkheid terug te keren. Maar even kan die werkelijkheid je dus allemaal niets meer schelen: de wereld op zijn kop.''

Volgens Steunebrink is zijn ramadan-avontuur 'zeker geen reli-shoppen'. ,,Het is ook niet vrijblijvend. Het is een zoektocht naar wat werkelijk van belang is. Een ding weet ik daarom zeker: ik weet niet hoe het experiment afloopt, misschien moet je kiezen. De uitkomst staat niet van te voren vast. Ik kan daarom niet uitsluiten dat ik ooit moslim wordt.''

Steunebrink ziet in zijn spirituele avontuur ook geen trend voor toekomstige, geseculariseerde generaties. ,,Je moet een professionele nieuwsgierigheid in religie hebben om zoiets te doen. Of op zijn minst getrouwd zijn met een lid van een andere religie. Of wel heel erg ontevreden zijn met de eigen traditie,'' zegt hij. ,,Ik heb ook wel eens een moslim ontmoet die op het idee kwam dat hij ook eens een kerk zou kunnen bezoeken. Laatst waren er een paar jongens in het Turkse koffiehuis die naar aanleiding van mijn bezoek daar opperden dat ze nu misschien ook wel eens een Nederlands café durfden bezoeken. Dat vind ik wel pijnlijk.''

Moslims die Steunebrink tot het ware geloof willen bekeren, laat hij links liggen. ,,Discussies over dogma's kap ik af. Die zijn niet zinvol. De vraag is: hoe kun je leuk met elkaar kletsen over geloof? Over de diepere geloofsbeleving gaat dat wel heel goed.''

Steunebrink looft de gastvrijheid waarmee hij in de door de Turkse overheid gecontroleerde moskee in Nijmegen wordt ontvangen. ,,Iedereen is er altijd van harte welkom. Dankzij het gemeenschappelijk uitvoeren van een ritueel toon je respect en ontstaat er solidariteit. De ramadan is een prachtige spirituele techniek, ook voor niet-moslims.''