Samenwerkingsschool

De Onderwijsraad is niet de eerste die spreekt van de samenwerkingsschool, waarin openbaar en bijzonder onderwijs opgaan. Want sinds de pacificatie van de schoolstrijd bestaan in de meeste gemeenten wel bijzondere én openbare scholen, maar wat doe je als die scholen elk te klein worden? Rond 1950 circuleerden al plannen voor een 'compromisschool' voor kleuters of voor wat tegenwoordig het 'speciaal' onderwijs heet. Het speelde bijvoorbeeld op Ameland.

Het kwam er niet echt van. Staatssecretaris Schelfhout pakte het in 1972 rigoureuzer aan: hij wilde naast de bestaande twee scholen ook een derde variant introduceren. In de Kamer was geen meerderheid voor dit 'tertium van Schelfhout'.

In de jaren tachtig van de vorige eeuw kreeg de samenwerkingsschool vooral aandacht vanwege de schaalvergroting: scholen moesten steeds meer financiële risico's zelf dragen en kleine scholen kregen het moeilijk. Op het platteland vielen steeds meer scholen onder de 'opheffingsnorm', terwijl gemeenten wel verplicht waren om openbaar onderwijs te garanderen en ook het bijzonder onderwijs zich graag daar handhaafde. Eerst werd oogluikend toegestaan dat een enkele school fuseerde en een privaat-rechtelijk bestuur aannam, maar in de jaren negentig dienden minister Ritzen en staatssecretaris Netelenbos een wetsvoorstel voor de samenwerkingsschool in. Van hun voorstel werd gehakt gemaakt door de Onderwijsraad en de Raad van State: het is volgens deze adviesorganen in strijd met de grondwet. Artikel 23 van de grondwet, dat gemeenten verplicht om openbaar onderwijs te garanderen, moest worden bijgesteld. Anderen, onder wie juristen, delen die mening niet. Het debat mondde erin uit dat voorlopig alleen een bestuurlijke samenwerking mogelijk werd. Er zijn inmiddels al ruim tachtig 'samenwerkingsscholen', maar die heten formeel altijd bijvoorbeeld 'openbaar' of 'algemeen-bijzonder'. De kwestie blijft spelen en het huidige kabinet vraagt de Onderwijsraad om een nieuw advies. Dat verschijnt vandaag.