Columns en commentaren

Trouw publiceert commentaren oftewel hoofdartikelen om een standpunt ter overweging aan te bieden. Ze beeldt zich niet in dat ze haar mening aan de lezers kan opdringen. Dat zou zowel kortzichtig zijn als aanmatigend.

Kortzichtig, omdat in vele kwesties met goed fatsoen en gegronde redenen verschillende standpunten kunnen worden ingenomen, ook door mensen die het over ultieme normen en waarden goeddeels eens zijn.

Aanmatigend, omdat de krant dan bij voorbaat aan haar oordeelsvermogen meer waarde zou toekennen dan aan dat van welingelichte lezers. En welingelicht kan iedereen zijn, want commentaren betreffen vrijwel altijd feiten en toestanden waarover de krant royaal geïnformeerd heeft.

Dit betekent niet dat we onze mening voetstoots voor een andere geven. We zijn geen watjes - en evenmin aanhangers van het postmoderne idee dat waarheidszoekers meedoen aan een meerkeuzetoets met louter goede antwoorden. Het houdt wél in dat we altijd de mogelijkheid openhouden dat anderen, op grond van dezelfde of van aanvullende overwegingen, zich in alle eerlijkheid een andere opvatting vormen.

Ik snijd deze kwestie aan, omdat sommige lezers zich verwonderd hebben over het contrast tussen een commentaar waarin de koningin een Oostenrijkse vakantie gegund werd, en columns waarin Sylvain Ephimenco dat heel uitdrukkelijk niet deed. Eén lezer noemde dit zelfs 'verbijsterend en onbegrijpelijk'. Hij had Trouw's bijdrage aan zijn opinievorming vermoedelijk liever beperkt gezien tot het commentaar, want ,,daar ben ik het mee eens''.

Hij is vast de enige niet die van hoofdartikelen verlangt dat ze hem bevestigen in een mening die hij zich al gevormd heeft. Nu beweer ik niet dat het omgekeerde regel zou moeten zijn. Lezers kiezen een krant óók, en terecht, omdat ze zich met haar denkbeelden verwant weten. Maar het kan geen kwaad - integendeel, het kan de geest scherpen en vertrouwde zienswijzen nuanceren of verstevigen - als die zienswijzen zo nu en dan worden onderworpen aan de toets van een tegenstem. Daarin kunnen columns voorzien, en ook hoofdartikelen.

Dat deze gedachtegang niet alle lezers aanstaat, bewezen ook enkele reacties op een commentaar over de AOW. De strekking daarvan was dat het, wil deze voorziening betaalbaar blijven, op den duur raadzaam zou zijn ook van de meer gefortuneerde bejaarden een bescheiden bijdrage te vragen. Ja ja, schreef een lezer: het begint bij de rijken, maar straks kom ook ik aan de beurt, zo gaat dat in dit rijke land. Om alvast voorbereid te zijn, ging hij meteen bezuinigen; het eerste doelwit werd het abonnement op Trouw, dat hij opzegde. Enige bewondering voor de acrobatiek waarmee hij de noodzaak hiervan uit het commentaar afleidde, valt moeilijk te onderdrukken. Maar teleurstelling over zijn kijk op de functie van een commentaar evenmin.

Anderen gaf hetzelfde hoofdartikel aanleiding tot de vraag wiens of wier mening die commentaren eigenlijk vertolken. Toch niet die van 'de redactie'? Het antwoord daarop valt geregeld te beluisteren in het rumoer dat sommige commentaren teweegbrengen op de dagelijkse redactievergadering waar de krant wordt geëvalueerd. Het antwoord op de eerste vraag is te vinden in het colofon op deze pagina, waarin de commentatoren staan vermeld. Ze doen hun werk uiteraard in nauw overleg met de hoofdredactie en het resultaat vindt nooit zonder haar fiat zijn weg naar de krant, want een hoofdartikel mag dan niet de mening van 'de redactie' weergeven, het behelst wel het standpunt van de krant.

En dan waren er klachten over de toon waarop Ephimenco een mening over de koninklijke skivakantie verdedigde die door de krant niet wordt gedeeld. Ettelijke critici en de columnist hadden in elk geval twee dingen gemeen. Ze deden niet voor elkaar onder in het belang dat ze hechtten aan de positie en de uitstraling van de vorstin. En in beide gevallen weerspiegelde de woordkeus de heftigheid van de verontwaardiging. Ja maar, voerden sommigen aan, de koningin kan zich niet verdedigen. Welnu, voor zover dat waar is, lijkt het ook niet hard nodig. Die taak neemt de meerderheid van de Nederlanders, ditmaal inclusief de commentaarschrijver van Trouw, graag over.