Lucht ontsnapt uit aandelenkoersen

'Op korte termijn kunnen de koersen verder zakken' AMSTERDAM - De wereld kon er op wachten, op het moment dat een deel van de overtollige lucht uit de effectenbeurzen zou ontsnappen. De koersen zijn eind vorig jaar te uitbundig omhoog gegaan en dus moest er een terugval komen.

De beurzen in Azië deden gisteren mee aan de wereldwijde aandelenverkoop. Hongkong verloor 7,2 procent, Singapore 5,5 en Tokio 2,4 procent. De Europese beurzen verloren, na 'grijze dinsdag', opnieuw enkele procenten. Amsterdam moest 1,55 procent inleveren. Wall Street herstelde enigszins, maar de technologiebeurs Nasdaq bleef dalen.

,,Amerikaanse aandelen zijn 45 procent overgewaardeerd, de Europese beurzen ongeveer 30 procent'', zegt H. Hemmes beleggingsstrateeg bij Iris, het onderzoeksinstituut van Rabo en Robeco. Er zit dus een behoorlijke dosis lucht in de koersen.

De bel komt grotendeels voor rekening van de 'technologiefondsen'. Bedrijven die zich bezighouden met computers, telecom of internet, hebben, naast een paar grote ondernemingen uit andere sectoren, de laatste maanden van 1999 de opmars geleid.

Zo'n hausse maakt de beurs kwestbaarder. ,,Die ontwikkeling is niet gezond omdat de stijging niet breed gedragen werd'', vindt Hemmes. ,,Er is inderdaad een toenemende tweedeling zichtbaar op de beurs. Er is een kleine groep aandelen die het goed doet.''

Nu de nieuwe eeuw is begonnen, zijn de beleggers weer -enigszins- terug op aarde. Pas nu beseffen ze dat de lange rente vorig jaar is opgelopen en dat centrale banken spoedig kunnen besluiten de korte tarieven te verhogen.

Een oplopende lange rente en een stijgende beurs: dat gaat niet lang samen, is de ervaring van Hemmes. ,,De oplopende rente is afgelopen jaar genegeerd door de beurzen. Daar moest een reactie op komen.''

De verwachting is dat zowel de Fed -het Amerikaanse stelsel van centrale banken- als de Europese Centrale Bank in de eerste helft van dit jaar de tarieven voor korte leningen verhogen. De ECB liet de rente gisteren nog ongemoeid. De Fed heeft vermoedelijk wat meer haast. Veel analisten verwachten dat het tarief in februari omhoog gaat.

Behalve het 'rentespook', speelt volgens Hemmes ook het begin van het nieuwe jaar de beleggers parten. ,,De institutionele beleggers sluiten graag het jaar mooi af. Ze hadden grote posities ingenomen in de telecom en de informatietechnologie. In januari moeten ze opnieuw beginnen en willen ze minder risico's nemen. Maandag was er nog even de opluchting dat het jaar 2000 zonder problemen begonnen was. Maar daarna hebben ze ervoor gekozen deels winst te nemen en te investeren in de relatief goedkopere aandelen. In januari worden vaak de achterblijvers gekocht.''

Tussen kerst en oud-en-nieuw kwam daar nog een eindejaars-piekje bovenop door handelende particulieren. Ook die hebben de smaak van de bel- en computerfondsen te pakken en waren bij de traditioneel dunne handel in die week, goed voor een extra sprong omhoog.

Is er de afgelopen dagen genoeg lucht uit de koersen verdwenen? Hemmes aarzelt. ,,Op korte termijn kunnen de koersen verder naar beneden gaan.'' Maar op de langere termijn is economische ontwikkeling in de wereld, geen bron voor ongerustheid. Wel blijft Hemmes erbij dat de beurzen overgewaardeerd zijn. ,,Bij een overwaardering van meer dan 20 procent moet je je eigenlijk zorgen maken. Maar dat is niet het enige waar je een oordeel op baseert.''

Iris bepaalt de overwaardering aan de hand van de koers-winstverhoudingen van bedrijven en de rentestand. Is de koers-winstverhouding hoog, dan hebben beleggers veel vertrouwen in de toekomstige prestaties van een bedrijf. Voor een internetfonds bijvoorbeeld zijn beleggers bereid veel te betalen, hoewel het bedrijf misschien nog verlies draait. Ze speculeren erop dat de internetbedrijven op termijn wel hoge winsten zullen maken. De koers-winstverhoudingen voor technologiefondsen staan momenteel nog altijd zo hoog, dat ze in de categorie 'sterk overgewaardeerd' vallen. Of de waaghalzen gelijk krijgen, is nu onmogelijk te zeggen, constateert Hemmes.

Behalve de rekensom met koers en winst, zijn meer factoren van belang, zegt Hemmes. De concurrentie in de wereld neemt nog steeds toe. Dat heeft een drukkend effect op de prijzen in de wereld, waardoor de angst voor inflatie -en daarmee renteverhogingen- juist weer wordt gedempt.

Daarnaast zijn de olieprijzen -ook een bron van inflatie- afgelopen jaar sterk gestegen. Dit jaar zal de olieprijs het vermoedelijk rustiger aan doen.

,,En de vraag naar aandelen, op de lange termijn, zal verder toenemen'', voorspelt de strateeg. ,,Pensioenfondsen gaan nog meer de beurs op. Door de vergrijzing en de terugtredende overheid in veel landen, moeten mensen meer voor zichzelf zorgen.'' Die zullen meer aan aandelen gekoppelde producten kopen, in de hoop op een welvarende oude dag.