Afghanen in hoger beroep

Mag de staatssecretaris van justitie een tijdelijke verblijfstitel onthouden aan asielzoekers die langer dan twee weken in een ander dan het herkomstland hebben verbleven voordat ze naar Nederland kwamen?

Die vraag stond gisteren centraal tijdens een zitting van de Rechtseenheidskamer vreemdelingenzaken in Den Haag. Het hoogste vreemdelingenrechtscollege behandelde drie beroepszaken van Afghaanse asielzoekers. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft eerder hun asielaanvraag afgewezen en besloten om hun ook geen tijdelijke verblijfsvergunning (vvtv) te geven, bedoeld voor mensen uit oorlogsgebieden.

Eén Afghaan verbleef zes weken in Turkmenistan voordat hij hier asiel vroeg. Een ander deed vijftien dagen Tadzjikistan aan voordat hij naar Nederland kwam. Een Afghaanse vrouw tenslotte bracht achttien dagen in Pakistan door alvorens de eindbestemming te bereiken. Wat landsadvocaat mr. A. van Leeuwen betreft, kunnen ze alle drie terug naar hun doorgangsland, aangezien er geen sprake is van een 'humanitaire noodsituatie.'

Staatssecretaris J. Cohen van justitie heeft een zekere ruimte om zijn eigen beleid uit te stippelen. Zo bedacht hij een extra obstakel om de instroom van Afghanen - afgelopen jaar nog koploper met 4400 asielaanvragen - in te dammen. Veel Afghanen reizen via Pakistan naar Nederland met hulp van mensensmokkelaars. Wie sinds 21 december 1998 op deze manier naar Nederland komt en langer dan twee weken in Pakistan is geweest, verspeelt het recht op een vvtv.

Die termijn, moest de landsadvocaat gisteren toegeven, is arbitrair. ,,Het had ook twee maanden of vier weken kunnen zijn. Dat is een beleidskeuze geweest.''

In het kamerdebat noemde Cohen eind november 1998 nog 'een periode van twee à vier weken' als deadline voor het verblijf in derde landen, liet mr. H. van Pelt, een van de raadslieden, fijntjes weten. ,,Dat was een discussie-achtige wijze van uitdrukken'', legde Van Leeuwen uit. ,,Toen ging het nog om een beleidsvoornemen. Dat is vervolgens vertaald naar de beleidsregel. Dat heeft niks met goochelen te maken.''

Overigens maakt het Justitie niet uit of de betrokken asielzoekers daadwerkelijk terug kunnen naar dat derde land. De opvang wordt stopgezet. ,,Asielzoekers hadden in een ander land bescherming en dus geen relevante reden om naar Nederland te komen. Wie desondanks komt, doet dat op eigen risico'', aldus Van Leeuwen. Pakistan neemt nu geen afgewezen Afghanen terug. In Europees verband wordt geprobeerd een terugnameovereenkomst met dat land te sluiten, ,,maar dat is een moeizaam proces'', gaf Van Leeuwen toe. ,,Er is nog geen doorbraak.'' Hij vroeg begrip voor het harde, restrictieve toelatingsbeleid van de staatssecretaris. ,,Als je met een Nederlandse bril naar de situatie kijkt, komt zowat iedereen uit die landen in aanmerking voor tenminste een vvtv. Maar je moet het bezien naar lokale maatstaven. Het vvtv-instrument is bedoeld voor mensen die het echt nodig hebben.''

De Rechtseenheidskamer doet over maximaal zes weken uitspraak.