'Probeer het snel nog eens!' (en nog eens, en nog eens)

Het beeldscherm toont een cirkel met daarin het gedeeltelijk onherkenbaar gemaakte gezicht van een Bekende Nederlander. De prangende vraag die nu beantwoord moet worden: wie is het?

Presentatrice Gaby van Nimwegen van RTL5's 'Spitsuur' wil de kijker wel een hint geven: 'Hij is een geboren en getogen Amsterdammer. In een jeugdfilm ging dit schoffie naar de ratsmodee. Hij trouwde twee jaar geleden met zijn Jenny en is nu, op zijn 29ste, al vader.'

Ehh... Amsterdam? Dan vallen Gerard Cox en Jules Deelder alvast af. Jeugdfilm, straatschoffie, nu een jaar of 29 ... Danny de Munck! Kan niet missen! Snel 0909-8810 bellen voor die prijzenklapper van 10 000 gulden!

'Zo dadelijk gaat voor u het prijzenrad draaien', meldt een sonore mannenstem aan de andere kant van de lijn. "De nummers lopen van 1 tot 10. Als het rad op 10 stopt bent u geselecteerd voor een finaleplaats... 1. Helaas, het rad stopte net iets te laat. Probeer het gauw nog eens."

Nog eens gebeld: '9! Helaas, geen finaleplaats! Oh, je was er bijna! Probeer het snel nog eens!'

Het is tegenwoordig een ingeburgerd fenomeen; televisie-inbelspellen als 'Spelevisie', 'Spitsuur' en 'Woordzoeker'. Kijkers kunnen met het juiste antwoord op onwaarschijnlijk simpele vragen à raison van 99 cent per minuut bellen naar een telefoonnummer, in de hoop een prijs in de wacht te slepen.

Staatssecretaris Cohen van justitie maakte zich deze week bezorgd over deze inbelspellen. 'Zijn deze spellen niet verslavend', vraagt Cohen zich af. Hij wil dat laten onderzoeken. Mede op basis daarvan moet blijken of de spelletjes in strijd zijn met de Wet op de kansspelen.

Bij de Jellinek-kliniek voor verslavingszorg liggen ze niet wakker van belspeljunks. Volgens de kliniek treedt gokverslaving vooral op bij spelletjes waarin de speler het idee heeft invloed te kunnen uitoefenen op de gang van zaken. Bovendien moet hij binnen enkele seconden resultaat zien van zijn gok, zoals bij gokkasten of roulette het geval is. Aan die voorwaarden voldoen de tv-belspelletjes geenszins.

Maar de makers van dit eenvoudig tv-vertier lijken wel alles in het werk te stellen om de beller verslaafd te krijgen, gezien hun aansporingen het vooral snel nog eens (en nog eens, en nog eens) te proberen. De commerciële omroepen beweren dat de spelletjes in het leven zijn geroepen om jong tv-talent een kans te geven, of 'het interactieve tv-kijken te bevorderen'.

De programma's lijken echter vooral te bestaan om bij te kunnen dragen aan de resultaten van de Holland Media Groep, de moedermaatschappij van RTL 4, RTL 5 en Veronica: het draait natuurlijk allemaal om het scoren van telefoontikken. En die tikken waarschijnlijk snel aan. Terwijl de programmakosten nooit noemenswaardig kunnen zijn: een bordkartonnen decortje en een jong, aankomend presentatricetje dat dolgraag bij de tv wil en dus weinig salariseisen zal stellen, en iemand die de knoppen bedient. "Hoeveel een aflevering van 'Spitsuur' kost? Daar laten wij ons niet over uit", zegt Irene Frijters van Joop van den Ende-dochter Zimoh Produkties. Dit bedrijf produceert de inbelspellen 'Spitsuur', 'Spelevisie', 'Puzzeltijd', 'Top 5' en Woordzoeker'. Gevraagd naar de spelregels van de spelletjes, weet Frijters te vertellen dat de beller na het intoetsen van het telefoonnummer 'iemand van de redactie' aan de lijn krijgt. Meteen? "Ja, gewoon direct." Dus geen selectie vooraf? "Nee hoor, hoogstens word je even in de wacht gezet. En als je de eerste bent die het goede antwoord geeft, dan kom je in de uitzending."

En hoe zit het dan met dat bandje met het prijzenrad? Daar kom je na vijftien keer bellen nog niet door de selectie, zo leert een klein belexperiment (Stem computer: 'Helaas!'). Frijters reageert afwerend. "Eh ja, dat weet ik niet precies. Daarvoor heb ik me te weinig in deze materie ingeleefd. Misschien is dat per programma verschillend." Hoe groot de kans is om in de uitzending te komen wil zij niet zeggen. En verslavend? Ook daarop geen commentaar.

De belangrijke vraag hoe vaak de jackpot valt, blijkt eveneens moeilijk te beantwoorden. "Dat kun je toch gewoon zien op de televisie?", is het commentaar van RTL 5.

Martine Kooreman, voorlichtster van KPN-Telecom, wil niet zeggen of de HMG klant is van KPN. Is dat wel het geval, dan krijgen de omroepen 72 cent per gebelde minuut á 99 cent. De rest gaat naar KPN. Bij veel bellers geldt bovendien een vriendenprijsje. De omroepen mogen dan nóg meer geld houden, afhankelijk van de afspraak die hierover is gemaakt.

Of daarmee de tv-spelletjes ook echt big business zijn? Wie ook maar een greintje verstand heeft doorziet al snel de geldmachine. Wie daarnaast ook nog beschikt over enig zelfsrespect weigert vervolgens terstond zich te laten uitmelken. Daarom lijken vooral de doodsimpele zielen gedoodverfde slachtoffers van de HMG-spelletjes. Een beperkte doelgroep dus: de presentatoren smeken niet voor niets vooral te blijven bellen ('Bel je nu, dan maak je kans om als enige in de studio te komen!'). En de vragen worden steeds gemakkelijker (weet je welk woord gaat achter de letters O-C-W-B-Y-O? Bel dan...').

Feit is dat het aantal kijkers verwaarloosbaar is. 'Veronica Live' heeft een kijkdichtheid van 0,1 en scoort daarmee nog hoog onder de belspelen. Die 0,1 staat voor 13 000 kijkers, meldt de Dienst Kijk- en Luisteronderzoek. 'Spitsuur' en 'Spelevisie' zijn goed voor ieder gemiddeld 6 000 kijkers. "Dat registreren wij als een kijkdichtheid van 0,0", zegt de dienst.

Deze cijfers moeten in ieder geval een hele geruststelling zijn voor de bezorgde staatssecretaris. De echte spelletjesjunks zoeken hun heil waarschijnlijk elders.

Blijft de vraag waarom de commerciëlen ons blijven trakteren op dit weinig verheffende vertier. Waarom nam RTL 5 onlangs zelfs enkele belspelletjes over van Veronica, dat de vrijgekomen zendtijd op haar beurt weer doorverkocht aan adverteerders? "RTL 5 was op zoek naar vulling", zegt een woordvoerster. "En Veronica wilde er wel vanaf." De belspelletjes zijn dus vulling. Een oude truc om je plaatsje op te eisen: zolang je programma's uitzendt, voorkom je dat potentiële concurrenten op jouw kanaal worden toegelaten. De kijker schiet daar natuurlijk niets mee op, de liefhebber van echte spelletjes evenmin. Maar wie heeft ooit beweerd dat de commerciëlen primair voor hen zijn opgericht?