Winst voor internationaal recht

Natuurlijk is het voor de slachtoffers van het regime van Augusto Pinochet in Chili en voor hun nabestaanden een hard gelag nu de voormalige dictator vrijwel zeker kan terugkeren naar Chili en niet uitgeleverd zal worden aan Spanje om daar terecht te staan.

Weliswaar melden de autoriteiten in Chili dat hij daar alsnog berecht zou kunnen worden, maar gezien de machtsverhoudingen in dat land, lijkt dat onhaalbaar. Zodat de wereld en vooral de slachtoffers en hun nabestaanden zullen moeten leven met het idee dat Pinochet zijn aardse rechter nooit in de ogen hoeft te zien en het 'schuldig' niet tegen zich zal horen uitspreken.

Maar hoe onbevredigend dit ook is, het is juist dat in democratische rechtsstaten de regel geldt dat aangeklaagden fysiek en mentaal sterk genoeg moeten zijn de beschuldigingen aan te horen en zich daartegen te verdedigen. Deze humanitaire overwegingen onderscheiden nu juist deze rechtsstaten van dictatoriale regimes als dat van Pinochet. Rechtsstaten horen zich niet te verlagen tot het niveau van regimes die de rechten van de mens schenden, oneerlijke of geen processen voeren en er verder een keur aan verderflijke methodes op na houden om tegenstanders het zwijgen op te leggen dan wel te elimineren.

De Britse minister Straw heeft gelijk als hij Pinochet om gezondheidsredenen laat gaan, zoals hij ook gelijk had de medici pas in te schakelen nadát Britse rechters hadden beslist dat Pinochet niet onschendbaar was als voormalig staatshoofd en uitgeleverd kon worden. Als het Britse parlement de afweging van de minister niet vertrouwt en hem verdenkt van politieke overwegingen, dan moet het hem maar ter verantwoording roepen.

Dat de zaak juridisch afgewikkeld was en Pinochet uitgewezen kon worden, kan alleen maar uitgelegd worden als een versterking van het internationale recht. De zaak-Pinochet geeft een belangrijk signaal, namelijk dat dictators en hun handlangers, gewezen staatshoofden of niet, weten dat ze de kans lopen, ook buiten het eigen land, ter verantwoording geroepen te worden.

Tot voor kort was dit ondenkbaar: de Nederlandse justitiële autoriteiten lieten Pinochet in 1994 nog gaan omdat ze de strafrechterlijke immuniteit van de ex-dictator niet durfden aan te tasten.