Akkoord terugname illegalen

De Europese Unie en de ontwikkelingslanden die zij voortrekt bij handel en hulp, hebben na anderhalf jaar onderhandelen een nieuw verdrag gesloten. Laatste hinderpaal was de eis van de EU dat de verdragslanden alle illegalen terugnemen, ongeacht of zo'n illegaal uit het land zelf komt of alleen daar een vliegtuig naar de EU nam.

Daarover is nu een compromis bereikt, maar de details waren gisteravond laat nog niet bekend. Nederland was van alle EU-landen het stelligst in die eis.

De terugnameregeling voor illegalen is onderdeel van het nieuwe handels- en hulpverdrag tussen de Unie en de ACS-landen, 71 landen uit Afrika, het Caraïbische gebied en de Stille Oceaan. Zij hebben vanwege oude banden - de meeste zijn ex-koloniën - bij de Unie al 25 jaar een streepje voor op andere arme landen.

Verschillende ACS-landen vinden dat zij op grond van het internationaal recht niet verplicht kunnen worden illegalen terug te nemen die hun land alleen als uitvalsbasis naar de EU gebruikten. Vooral de landen vanwaaruit veel rechtstreekse vluchten naar de EU-landen vertrekken, vreesden grote groepen ongewenste vreemdelingen terug te krijgen. Met de bijbehorende kosten. Voor deze groep gaan nu waarschijnlijk speciale regels gelden.

Voor de EU, met Nederland voorop, telt het principe. December vorig jaar spraken de ministers van justitie van de vijftien lidstaten af dat de Unie bij elk nieuw verdrag over handel of ontwikkelingshulp op zo'n terugnameregeling zou staan. De EU-landen hebben in de praktijk grote moeite om illegalen uitgezet te krijgen.

Voor Nederland is het nu of nooit. Het nieuwe verdrag met de ACS-landen is dé kans om deze landen die tot nu toe de boot afhielden te dwingen. Als we nu toegeven, kunnen we de komende jaren een serieus uitzettingsbeleid vergeten, meent Den Haag.

EU-diplomaten wijzen er op dat ook de recente akkoorden met Zuid-Afrika en Egypte zo'n clausule bevatten. Beide landen voelden er ook niets voor, maar moesten overstag. De EU is immers het grootste handelsblok ter wereld.

Niet alle EU-landen waren overigens ingenomen met de harde lijn van Nederland. De Franse minister voor ontwikkelingssamenwerking Charles Josselin vond ook dat de ACS nu het beginsel van terugname moesten onderschrijven. Maar wanneer de EU met een individueel ACS-land precieze afspraken maakt, moest zij flexibel zijn en de landen met veel vliegverkeer naar Europa ontzien, aldus Josselin.

Ierland en de Scandinavische lidstaten pleitten ook voor soepelheid. Duitsland daarentegen schaarde zich achter de Nederlandse positie.

De ACS-landen gingen gisteren, zachtjes morrend, akkoord met de bijna dertig miljard gulden hulp die de EU hen tot 2007 biedt. Als je de inflatie verrekent, krijgen de ACS- landen minder dan in de vorige periode, zei de Europese Commissie al eerder.

Maar de meeste EU-landen wilden bezuinigen op de hulp. Zij wijzen erop dat in de potten van de ACS twintig miljard zit, die nog ongebruikt is. Nederland was ook hier een van de strengste landen, maar slikte uiteindelijk een deel van zijn bezuinigingsplannen in. Armoedebestrijding wordt het speerpunt van het nieuwe hulpprogramma.

Het nieuwe verdrag geeft de Unie het recht de hulp weer in te trekken wanneer die overduidelijk in de zakken verdwijnt van corrupte ambtenaren of zakenmannen. Al moet de Unie wel eerst het betreffende land geruime tijd de kans geven om de zaken recht te zetten.

De ACS-landen raken hun huidige handelsvoordelen kwijt, zij het pas op termijn. Daar profiteerden ze veel te weinig van, zo erkennen ze ook zelf. De 71 landen zullen zich open moeten stellen voor de vrije wereldhandel. Om daarin wat sterker te staan, helpt de EU hen de komende jaren zich te organiseren in regionale handelsblokken.