'Bij elke naam zie ik meteen een gezicht'

,,Dat men weet wat casten is, komt door mij. Al hebben we voor alles een Nederlands woord, behalve daarvoor. Ik bezet rollen met de juiste acteurs, maar: rolbezetter? Kom nou zeg, dat klinkt toch niet.''

Sinds jaar en dag heeft casting-director Hans Kemna talloze films en toneelstukken gecast. Nu stopt hij ermee. Bijna als vanzelf is hij in het vak gerold. Begonnen als acteur, besefte hij vrij snel eerder bruikbaar, dan een groot talent te zijn. Zijn ambitie zocht meer uitdaging. Hij presenteerde televisie- en radioprogramma's, deed productiewerk, regie-assistentie en hielp sinds beginjaren zeventig bij het casten van verschillende films als 'Wat zien ik', 'Max Havelaar', 'Soldaat van Oranje'. Een eenmansbedrijfje was geboren. Inmiddels staat er Hans Kemna Casting BV op de deur. Onlangs heeft het kantoor de grachtenetage moeten verruilen voor een ruimere behuizing.

Kemna's eerste grote succes was zijn ontdekking van Monique van de Ven voor Paul Verhoevens verfilming van 'Turks Fruit'.

,,Ik verdien een Gouden Kalf, heb ik weleens gekscherend gezegd, maar ik meen het wel. Er zijn er nu meer, maar ik was de allereerste en de beste. Heel wat acteurs en regisseurs hebben een Kalf te danken aan mijn casting. Voor tal van categorieën worden prijzen gegeven, behalve voor casting. Volgens de Filmdagen is het geen vak, kennelijk.''

,,Aan Gerardjan Rijnders heb ik, toen hij bij Toneelgroep Amsterdam kwam, een briefje geschreven waarom hij als artistiek leider van ons grootste gezelschap niet, net als de belangrijke toneelleiders in het buitenland, een casting-director zou nemen. Gevolg was dat we met z'n drieën, Gerardjan, dramaturge Janine Brogt en ik, het ensemble zaten samen te stellen.

Voor meer gezelschappen tegelijk de casting doen, vond ik toen nog niet kunnen. Daar ben ik op teruggekomen. Je cast toch die acteurs die passen in die bepaalde voorstelling van die regisseur. Dat zijn niet per definitie de enige interessante spelers. Er blijven meer dan genoeg heel goede acteurs over voor andere gezelschappen. Je moet wel je grenzen bepalen, niet een allemansvriend worden. Je moet affiniteit hebben met de regisseur.''

,,Ik bewonder Gerardjan Rijnders en Ivo van Hove. Die vind ik de beste regisseurs van het land. Bij het casten weet ik langzamerhand wat zij in hun hoofd hebben. Ik maak de selectie waaruit zij de definitieve keuze maken. Gerubriceerd naar uiterlijk, naar haarkleur om maar iets te noemen, heb ik nooit. Ik pak gewoon een uitdraai met alle namen. Kijk, een heel dun pakje papier maar. Bij elke naam zie ik meteen een gezicht. Wel probeer ik steeds iets nieuws - niet telkens dezelfde acteurs en regisseurs bij elkaar zetten - om het fris te houden, voor alle partijen.''

,,Ik ben niet opgevoed met computers, zoals mijn opvolger Job Gosschalk. Daar kan je ze ook zo op leeftijd uithalen. Aan Betty Post, mijn vroegere assistente die nu ook zelf cast, heb ik moeten beloven een computercursus te gaan doen. Omdat het toch handig kan zijn. Zou ik dat op mijn leeftijd nog kunnen leren, denk je? Men schrijft niet meer. Ik ben nog een van de weinigen. Ik stuur altijd ansichtkaarten, bij elke première ook. Dat is toch enig om te krijgen! Wij zijn van het ancien régime, zou m'n ouwe leermeester Jaap Hoogstra hebben gezegd. Ik ben inderdaad erg aan oude waarden gehecht.''

,,Ik houd er nu mee op, omdat ik niet mijn hele leven alle dingen die ik leuk vind steeds maar wil uitstellen. En ik houd van ronde getallen: in '40 geboren, in '60 naar de toneelschool gegaan, in 2000 opgehouden. En ik word binnenkort zestig. Wat voor leuke dingen ik dan ga doen? Weet je dat ik dat nog niet eens weet. Ik ben nu twee weken vrij en ik heb het drukker gehad dan ooit. Financieel is de overdracht nog niet helemaal geregeld. Vanochtend had ik al om 9 uur een afspraak met de accountant. Dat had nu natuurlijk ook om 11 uur gekund, dacht ik onderweg. Ik ben altijd vroeg op geweest, want op kantoor wilde ik geen seconde missen.''

,,Ik kan me heel moeilijk ontspannen. Daar moet ik heel ernstig m'n best voor doen om dat aan te leren. Op een vrije avond denk ik: wat voor voorstelling heb ik gemist. Als ik naar de film ga, heb ik het gevoel dat ik spijbel, terwijl dat ook werk is. Tijdens de kantoorverhuizing naar het nieuwe pand zat ik in mijn huisje in Turkije steeds te denken: hoe zou het nu gaan, tot ik zag: o, vijf uur, nu gaan ze naar huis, en dan kon ik eindelijk opgelucht ademen. Het is gewoon ziekelijk. Toch wil ik wel wat blijven werken, niet accuut stoppen. Met Job is afgesproken, dat ik kan blijven casten wat ik wil. Ik wil niet zoiets als Willem Ruis: twee weken in Spanje en een hartaanval. Ik moet er niet aan denken. Met mijn vriend Adrian Brine, met wie ik al dertig jaar een relatie heb, kan ik nu zomaar een maand in Parijs zitten. Wel veel stukken zien natuurlijk.''

,,Ik ben een trouw mens, in liefde en in vriendschap. Vriendschappen komen altijd uit mijn werk voor. Misschien zou ik niet te privé met acteurs moeten zijn, maar ons land is te klein om werk en privé te kunnen scheiden. Ik ken iedereen. Bang dat ik sommigen kwijtraak nu ik minder macht heb, ben ik niet. Dan waren zij als vriend geen knip voor de neus waard.''

,,Televisie is niet echt mijn medium. Maar 'Bij nader inzien' van Frans Weisz, over twee levensfasen van een stel studenten, was voor mij een absolute topper. Reuze spannend om een jonge en een oudere uitgave van één personage bij elkaar te vinden. Kleine trucjes als eenzelfde motoriek of gekleurde contactlenzen, als de een bruine en de ander blauwe ogen had, hielpen het resultaat geweldig. Casten voor film en televisie gaat via screentests op video. Voor toneel doe ik dat het liefst via audities. Op de toneelschool zeg ik altijd: Zorg dat je iets paraat hebt, twintig regels klassiek en twintig modern. Een topactrice als de Engelse Sybil Thorndike heeft tot op zeer hoge leeftijd tussen opstaan en ontbijt altijd een sonnet van Shakespeare uit het hoofd geleerd om geest en geheugen scherp te houden. Een eerste vereiste is: goed spreken. Ook allochtone acteurs. Op toneelscholen zou men veel meer met spraak moeten doen. Ik moest destijds, tot vervelens toe, de tongpunt-r doen, maar ik ben er wel die vreselijke dikke Rotterdamse r door kwijtgeraakt.''

,,M'n afscheid heb ik nog niet gevierd. Op mijn verjaardag wordt een feestje voor mij geregeld. Dat wordt een grote verrassing, geloof ik. Ik heb gezegd: ik wil wel m'n verjaardag vieren, maar het woord afscheid niet horen. Ga weg zeg, alsof je doodskist al voor de deur staat.''