Slingerland

Een nieuw jaar, maar wel met oude woorden, gewoon dezelfde als die van de vorige eeuw. Al hebben sommige een nieuwe betekenis gekregen. Dat gaat soms in een handomdraai. Kijk maar naar een woord als 'nomineren', dat nu zo ongeveer hetzelfde betekent als 'wegsturen'. En naar een begrip als 'Big Brother', dat deze eeuw niet meer aan George Orwell wordt gekoppeld, maar aan een 23-jarige jongen uit Roelofarendsveen.

Een woord als 'millennium' ondervond dit weekeinde aan den lijve hoe snel het tij kan keren. Vrijdagavond was het nog iets wat het hele bestaan bedreigde, niets minder dan de apocalyps. Zaterdagochtend, toen het water uit alle kranen stroomde en de computers als vanouds piepten en snorden, kreeg het woord op slag de lading van een onbetekenend verschijnsel, even vertrouwd als een goudvis of een kat.

Voor sommige woorden is een spannende tijd aangebroken. Zullen ze het redden in de nieuwe context? In het bijzonder denk ik hierbij aan het stelletje 'lucht en leegte', door vervaardigers van de nieuwe bijbelvertaling voor de gelegenheid aaneen geklonken. Lucht en leegte moeten deze eeuw samen de ijdelheid uit voorbije jaren gaan vervangen. Het is de vraag of het ze zal lukken goede en waardige plaatsvervangers voor de ijdelheid te zijn. Hun opdracht is niet gemakkelijk. Nu al ziet het er naar uit dat ze een heel andere kant op gedreven worden en dat ze al hun kracht nodig zullen hebben om op koers te blijven. Lucht? Leegte? Onbetaalbaar, nergens meer te krijgen, kostbaar als mirre, wierook en goud.

In studiehuizen zullen leerlingen deze woordcombinatie tijdens de geschiedenisles voorgeschoteld krijgen, als voorbeeld van de naïviteit en het optimisme in de wereld van de twintigste eeuw. Kijk eens, toen zagen ze lucht en leegte nog altijd als waardeloze rommel, de moeite niet waard. Terwijl, als ze toen om zich heen hadden gekeken en hun kranten gelezen, ze wel beter hadden geweten.

Toch is het wel mooi dat woorden als naïviteit en optimisme even moeiteloos over de eeuwgrens springen als de watervoorziening dat doet. Bijna zou je er optimistisch van worden.