Schimmige strijd over Gak-miljoenen

Het gedraai van de politiek de afgelopen jaren rond de uitvoering van de sociale zekerheid heeft tot een onontwarbare kluwen geleid van financiële belangen en eigendomsverhoudingen. Gisteren werd op een onderdeeltje een oplossing bereikt: het Gak betaalt het Landelijk instituut sociale verzekeringen (LISV) zeventig miljoen gulden als aandeel in de verkoop vorig jaar van Svianed, zeg maar het elektronisch netwerk, aan Versatel.

Staatssecretaris Hoogervorst van sociale zaken laat inmiddels onderzoeken of met name het Gak niet al te veel heeft geprofiteerd van alle schimmigheid. Niet alleen bij de verkoop van Svianed, maar ook bij de verkoop van het automatiseringsysteem ASZ aan PinkRoccade.

Voor voorzitter Flip Buurmeijer van het LISV, koepel van de opdrachtgevers van uitvoerders als het Gak, is het al zonneklaar. Het Gak maakt volgens hem mooie winsten met door werkgevers en werknemers opgebrachte sociale premies. De verhouding tussen Gak en LISV is daardoor op een dieptepunt beland. In een reactie op de woorden van Buurmeijer wilde een woordvoerder van het Gak slechts kwijt dat hij hoopte dat Buurmeijer, zich in Vrij Nederland toch al wanhopig uitlatend over de sociale zekerheid, nog een beetje plezier in zijn werk heeft. ,,We vinden het jammer dat een zo belangrijk bestuurder in de sociale zekerheid zo ontredderd is'', is het wat cynische commentaar vanuit het Gak-bolwerk aan het Amsterdamse Bos en Lommerplein. De zeventig miljoen gulden voor Svianed blijft het Gak te veel vinden voor het LISV, maar ,,het Gak gunt het LISV het voordeel van de twijfel''. De verkoop van een commercieel onderdeel van het Gak aan PinkRoccade was voor D66-kamerlid Schimmel reden aan de bel te trekken. Komt hier publiek geld in private handen, vroeg ze zich onlangs in de Kamer af. Vooralsnog heeft staatssecretaris Hoogervorst haar nog niet kunnen geruststellen. Hij laat het uitzoeken door de onafhankelijke toezichthouder in de sociale zekerheid, het CTSV. En meteen was de volgende affaire geboren. De voorzitter van het CTSV, Scherpenhuijsen Rom, was president-commissaris van koper PinkRoccade. Een functie die hij deze week alsnog moest neerleggen om de schijn van belangenverstrengeling te voorkomen.

In de paarse privatiseringsgolf leek het er lange tijd op dat de uitvoeringsinstellingen (uvi's) commerciële bedrijven moesten worden. Behalve van de kant van Schimmel was daartegen in de Kamer weinig weerstand. Dat zou betekenen dat ze met elkaar en eventuele nieuwkomers zouden moeten concurreren. Om zich daarop voor te bereiden mochten ze een holding oprichten, waarin ze enerzijds de publieke taken (uitvoering WW en WAO) onderbrachten en anderzijds commerciële taken. Strikte voorwaarde van toenmalig staatssecretaris van sociale zaken Linschoten was dat deze twee geldstromen strikt gescheiden zouden blijven. Uvi's bouwden een 'Chinese muur', ook privacygevoelige gegevens mochten de muur niet over.

Aangezien het Gak en de andere uitvoerders nu winst mochten maken, verlangde de overheid een overnamesom. Bij de oprichting van de commerciële tak van het Gak werd een overnamesom van 53 miljoen betaald. Dat bedrag is vrijwel gelijk aan de waarde van automatiseringspoot ASZ.

Ook toen al werd de situatie voorzien dat zo'n commercieel onderdeel wel eens zou kunnen worden doorverkocht. Voor enkele onderdelen zijn daarover afspraken gemaakt, zoals voor Svianed, al legden LISV en Gak die afspraak tot gisteren verschillend uit. De zeventig miljoen gulden die het LISV nu krijgt zullen terugvloeien naar de sociale fondsen.

Een dergelijke afspraak is volgens het LISV niet gemaakt voor andere onderdelen, zoals ASZ. Daarom wijst het instituut de verantwoordelijkheid van de hand om er verder onderzoek naar te doen. De verkoop van ASZ aan PinkRoccade is een deal tussen twee private bedrijven, daar hebben wij geen invloed op, luidt de redenering.

Maar is dat een juiste redenering? De commerciële poten van het Gak hebben nooit echt hoeven concurreren, ze hebben in ieder geval van de klandizie van het Gak geprofiteerd. Buurmeijer noemt in Vrij Nederland het voorbeeld van rugklachtcentra. ,,Vorig jaar heeft het private bedrijf van het Gak een aantal rugklachtcentra gekocht. Het publieke Gak verwees mensen exclusief door naar hun private broertje'', aldus Buurmeijer.

Ook Svianed en ASZ zijn zo in de tussentijd heel wat meer waard geworden. Naar schatting levert de verkoop van de twee bedrijven het Gak 750 miljoen gulden op. De zeventig miljoen, die het LISV gisteren kreeg is daarvan nog geen tien procent.

Voor het Gak kan het LISV, en via LISV de gemeenschap, verder nergens meer aanspraak op maken. Waardevermeerdering is de afgelopen periode een mooie bijkomstigheid van het ondernemerschap. Maar voor de politiek breekt met het stijgen van die waarde de spijt door.