Migrant niet de redding voor Europa

Het binnenhalen van migranten is niet dé oplossing voor de vergrijzing en bevolkingsafname in Europa. De krapte op de arbeidsmarkt kan worden bestreden door eerst de werklozen aan het werk te helpen en te zorgen dat gezin en arbeid beter kunnen worden gecombineerd.

De ontwikkelingshulpafdeling UNDP van de Verenigde Naties heeft de kat de bel aangebonden (Trouw, 6 januari). Europa, maar ook andere ontwikkelde landen zoals Japan moeten in de toekomst (veel) meer migranten toelaten om de bevolking op peil te houden. Vooral de beroepsbevolking staat onder druk. Trek dus meer arbeidskrachten aan en gebruik migranten, is de boodschap: die willen toch al graag naar het rijke Westen komen.

Dat de bevolking van Europa gaat krimpen, daarover bestaat weinig verschil van mening. In de meeste landen worden nu al te weinig kinderen geboren om de bevolking op niveau te houden. Daarvoor zou een vrouw gemiddeld zo'n 2,1 kinderen moeten krijgen, en dat niveau wordt in de meeste landen niet meer gehaald. De verschillen tussen landen zijn overigens groot: in Scandinavische landen worden gemiddeld zo'n 1,8 kinderen geboren, maar in veel Zuid- en Oost-Europese landen ligt dit beduidend lager. Nederland neemt een middenpositie in, met gemiddeld zo'n 1,6 kinderen per vrouw. Omdat het aantal sterfgevallen toeneemt door de vergrijzing, betekent dit dat de bevolking in de meeste landen gaat krimpen. De Duitse bevolking bijvoorbeeld groeit nu al alleen nog door migratie, en dat gaat voor steeds meer landen gelden.

Een tweede feit is de toenemende vergrijzing: we leven steeds langer en dat, in combinatie met de lage vruchtbaarheid, zorgt voor een steeds groter percentage ouderen. Krimp en vergrijzing zijn de steekwoorden voor de toekomstige bevolkingsontwikkeling in Europa, maar er is geen reden tot paniek. Ook niet in Nederland, waar de prognoses een bevolkingspiek van zo'n 17,4 miljoen inwoners over zo'n 35 jaar aangeven, waarna ook onze bevolking gaat krimpen. Maar zoals het er nu uitziet, zullen er in de hele 21ste eeuw nog steeds meer Nederlanders zijn dan de huidige 15,8 miljoen. Dat neemt natuurlijk niet weg dat ook onze beroepsbevolking vergrijst en dat er kraptes gaan ontstaan.

Heeft de VN het dan bij het verkeerde eind? Ja en nee. De Europese bevolking wordt kleiner en ouder, dat klopt. Is het echt nodig om een krimpende bevolking tegen te gaan? Ik zie de argumenten niet zo; het komt wat negentiende-eeuws over, toen nationale macht nog werd afgemeten aan het inwonertal. Ook met minder mensen, en bijvoorbeeld een stijgende arbeidsproductiviteit, moet het mogelijk zijn om welvaart en welzijn te behouden en te vergroten. En de vergrijzing los je natuurlijk ook niet op met het importeren van migranten: ook zij worden -gelukkig- steeds ouder.

Toch levert de vergrijzingsgolf economische problemen op, daarin heeft de VN gelijk. We moeten die uitdaging, want dat is het, onder ogen zien. Maar er is nog heel wat onderbenut arbeidspotentieel aanwezig om krapte op de arbeidsmarkt te bestrijden. Denk maar aan de nog steeds zeer hoge werkloosheid onder allochtonen en het potentieel aan herintredende vrouwen. Investeren in de bestaande beroepsbevolking, door scholing, scholing en nog eens scholing, is een eerste voorwaarde. Het beter combineerbaar maken van werk en gezin is een andere, nog steeds te weinig benutte oplossing (dat zou ook wel eens tot een stijging van het aantal geboorten kunnen leiden). Ik spreek maar niet over de mogelijkheden van verdere technologische ontwikkelingen en het flexibeler en beter op de menselijke maat toesnijden van de arbeidsmarkt. En als de vergrijzing en toenemende zorgbehoefte leiden tot de noodzaak van ,,meer handen aan het bed', dan kan het marktmechanisme via loonsverhoging ook nog het een en ander betekenen.

En dan die nieuwe migranten. Natuurlijk neemt de migratiedruk op het rijke Westen toe, alleen al door de hoge bevolkingsgroei in de armere landen. Migratie zal dan ook een rol blijven spelen in de bevolkingsontwikkeling en het is hoog tijd dat we dit erkennen, met inachtneming van alle bijkomende integratieproblematiek. Ook met migratie zouden we creatiever kunnen omgaan, waarbij bijvoorbeeld quota-regelingen en tijdelijke contracten bespreekbaar zouden moeten worden. Dit verdient aandacht als één aspect van de door de VN aangesneden problematiek. Maar er is, wat mij betreft, veel meer onder de zon dan alleen migratie als oplossing van vergrijzing te promoten.