Stropdas is bijdrage van Kroatië aan de beschaving

Marijan Busic toont een zachtglanzende grijze stropdas waarop kleine wiskundige figuurtjes zichtbaar zijn.

Dit is de 'Ruder Buskovic', vertelt hij. Genoemd naar een achttiende-eeuwse Kroatische priester annex wiskundige.

Prachtig toch, zo'n souvenir, constateert hij tevreden, een mooie herinnering aan Kroatië zonder dat je pontificaal met 'Made in Croatia' op je borst loopt.

Maar eigenlijk loop je als je een stropdas draagt sowieso met een Kroatische uitvinding om je nek. Want, jawel, al is er bijna niemand die het weet: de das heeft zijn oorsprong in Kroatië. Vraag het maar aan Busic, wiens bedrijf Croata de prachtigste exemplaren produceert. De 48-jarige zakenman heeft van dit kledingstuk zijn levenswerk èn filosofie gemaakt.

De oorsprong is een liefdesgeschiedenis, vertelt hij. Een jonge, mooie Kroatische bond, als teken van trouw, haar geliefde haar sjaaltje om toen die voor lange tijd vertrok. Hij droeg hem trots en met opgeheven hoofd en creeerde een nieuwe mode.

De posa hrvatka werd onderdeel van de nationale dracht. Het waren soldaten die de cravat vervolgens door heel Europa verspreidden, tijdens de dertigjarige oorlog.

De Fransen, zo wil het verhaal, waren zeer onder de indruk van het fraais dat de Kroaten om hun nek hadden hangen. Bovendien zat het een stuk prettiger dan de stijve boorden die tot dan in de mode waren.

Er is geen twijfel dat het kledingstuk van Kroatische oorsprong is, aldus Budis, die vorig jaar de Academica Cravatica oprichtte ter promotie van de stropdas. Al wil hij wel toegeven dat 'het genie van de Fransen voor de vervolmaking heeft gezorgd'.

Het is een symbool van liefde, van respect, vervolgt hij in zijn niet te stuiten enthousiasme. En van zelfrespect. Wie een das draagt, zegt hij, terwijl hij rechtop gaat zitten, toont zich zeker, chique. De das is de Kroatische bijdrage aan de beschaving.

Een heel bewuste keus was het, in 1990, om juist dit te gaan doen. Na als leraar te hebben gewerkt en een tijdje in ijs te hebben gedaan, wilde Busic iets tastbaars, iets houdbaars, iets moois maken. En nee, hij is geen nationalist, maar hij wilde laten zien dat de Kroaten -we spreken over het begin van de Joegoslavië-crisis- geen 'mensen zijn die kinderen eten'. Dat ze mooie dingen kunnen maken. De das dus, om vooroordelen te bestrijden en 'als middel van communicatie'.

Croata is een succes gebleken. Busic wil geen bedrijfsgeheimen kwijt, alleen dat 'we van het begin af aan winst hebben gemaakt'.

Zijn kantoor in het oude centrum van Zagreb ademt luxe uit, zijn winkel -in een stijlvolle galerij- idem dito. Zijn produkten worden over de hele wereld geexporteerd.

Iedere das is van honderd procent zijde en heeft zijn eigen naam en zijn eigen verhaal. Bij voorkeur zijn ze voorzien van oude Kroatische symbolen. ,,Maar we gebruiken ze op een moderne manier, we willen de geschiedenis gebruiken als startpunt voor iets nieuws.'' Oftewel: wie met een Croata-das over straat loopt, heeft niet bang te zijn als Kroatisch nationalist te worden ontmaskerd.

Goedkoop zijn ze niet. De prijzen beginnen bij veertig gulden. Voor de duurste exemplaren moet het tienvoudige worden neergelegd.

Maar dan weet je zeker dat je iets bijzonders hebt. De meeste exclusieve dassen gaan in series van vier. Ze zijn genummerd zoals dat doorgaans met zeefdrukken of bijzondere boekuitgaven gebeurt.

Politici, machtige zakenlieden: over de hele wereld hebben ze zich inmiddels met Croata's getooid. De Turkse premier Demirel is onlangs nog hoogstpersoonlijk langsgeweest, aldus Busic, na de begrafenis van president Franjo Tudjman. En, o ja, ook de Joegoslavische consul in Zagreb is een regelmatige klant.