'Groeps-egoïsme ouderen gaat overheersen'

Welgestelde gepensioneerden moeten alsnog meebetalen aan de vergrijzing vindt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. De ouderenbonden zijn woedend en de politiek lijkt het advies van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid bijna direct naar de prullenmand te willen verwijzen. Opsteller van het rapport, professor C. Schuyt, vindt de reacties kortzichtig en onbegrijpelijk.

,,De heftige reactie van de ouderenbonden is typerend voor onze stelling dat ook in Nederland het groeps-egoïsme van een bepaalde generatie gaat overheersen. Er komen steeds meer ouderen, ze zijn mondig, welgesteld en ze laten van zich horen. Ze realiseren zich niet dat ouderen veel beter af zijn dan de jongeren van nu. Maar de jeugd heeft nog geen stem. Dus horen we nu alleen ouderen. De jongeren komen wel, over tien, twintig jaar. Wanneer zij merken dat ze veertig procent van hun salaris kwijt zijn aan de financiering van de AOW. Dán worden zij woedend.''

Kern van het stelsel van sociale zekerheid in Nederland is volgens Schuyt dat er sprake is van een omslagsysteem: jonge mensen betalen voor de ouderen van nu en gezonde mensen voor de zieken. Solidariteit tussen generaties in economische voor- en tegenspoed. ,,De grootste misvatting is dat de AOW een verzekering is. Je hebt er geen aanspraak op omdat je jarenlang premie hebt betaald. De AOW is ingevoerd in 1957 voor een groep ouderen die nog nooit premie had betaald. Er is nog steeds geen enkele gepensioneerde die het volle bedrag heeft betaald. Daar gaat bij de AOW ook niet om.''

Het enige dat de WRR met het rapport wil bereiken, zegt Schuyt is ,,de tikkende tijdbom'' van de vergrijzing te demonteren. Met een pakket maatregelen, waar elke generatie aan meebetaalt. Dat is geen onnodige paniekvoetbal, vindt hij. ,,Toen de AOW werd ingevoerd was slechts 8 procent van de bevolking ouder dan 65 jaar en de gemiddelde levensverwachting 68 jaar. Straks is 23 procent gepensioneerd met een levensverwachting van tachtig jaar. De kosten zijn enorm gestegen. Dan is het toch zó voor de hand liggend om te concluderen dat er enige wijziging in de regels moet komen om het stelsel houdbaar te houden. Wij stellen alleen dat álle generaties moeten bijdragen aan het vergrijzings-probleem, niet alleen jongeren. Het is niet onbillijk een kleine bijdrage van ouderen te vragen.''

Schuyt zegt niet zo goed te begrijpen waarom de politiek er niet aan wil. Volgens de VVD is zijn voorstel oneerlijk, omdat ouderen dan 'dubbel' worden gepakt en de PvdA meent dat met het speciale AOW-fonds in 2020 voldoende is gespaard om de kosten van de vergrijzing te dekken. Volgens het ministerie van financiën zit er over twintig jaar 272,2 miljard in het fonds. Schuyt schudt zijn hoofd: ,,Wij hebben berekend dat er straks 500 miljard nodig is, dat is de omvang van de staatsschuld nu. En dan zijn we nog uiterst optimistisch geweest over de stijging van de kosten voor gezondheidszorg.''

De afwijzende politieke reacties komt, zo vermoedt Schuyt, nog steeds door de bittere herinneringen aan het AOW-debacle. Daar heeft het CDA fors onder geleden. ,,Er is angst voor de woede van de oudere kiezers. Voor ouderen is het een lastige omslag, maar ook van de politiek mag je verwachten dat ze durf heeft en rekening houdt met toekomstige generaties. Dat is moeilijk, maar wel noodzakelijk.''

,,Als ze niet vooruitkijken, dan resteren er straks twee keuzes: de premies moeten fors omhoog of de uitkeringen omlaag. Dan is de solidariteit tussen generaties verdwenen. Er komt dan zeker een moment dat jongeren die verzorgingsstaat niet meer willen. Wanneer die omslag komt, valt niet precies te voorspellen.''

Schuyt vindt het daarom jammer dat Niet-Nix (de PvdA-jongeren) zich alweer heeft opgeheven. ,,Er zijn objectief een aantal punten aan te wijzen waaruit blijkt dat de belangen van de jongere generatie onvoldoende door de politiek worden vertegenwoordigd: de staatsschuld en de AOW. Daarover had Niet-Nix een duidelijk andere stem kunnen laten horen. Wanneer je nu die schuld verlaagt, heb je straks als overheid ruimte om de staatsschuld weer wat te laten oplopen om de kosten te dekken.''

De noodkreet van de WRR is niet bedoeld om generaties tegen elkaar op te zetten, benadrukt de hoogleraar sociologie. Ook ziet hij zich niet als de stem voor jongeren. ,,We willen iedereen juist bewust maken van de keten tussen generaties. Jongeren blijven bereid te betalen, zolang zij de garantie hebben dat ook zij straks van de voorzieningen kunnen profiteren. En dus moeten ouderen zich realiseren dat de huidige verzorgingsstaat onbewust en ongewild in hun voordeel uitpakt. Het probleem moet je samen aanpakken.''