Wim

De verschijning van Wim Kok is vertederend. Die royaal uitgevallen oren. De enigszins gebogen rug, alsof hij vreest dat hij in gestrekte houding niet tussen vloer en plafond zal passen. De grote handen jongensachtig in de zakken. Hij heeft iets van een kind dat zich voor het eerst zonder de hulp van moeder heeft mogen aankleden. Knap gedaan, Wim!

Een jaar of wat geleden luisterde ik op zondagmiddag naar een radioprogramma waarin hij telefonisch over iets gewichtigs zou worden ondervraagd. Zijn vrouw kwam aan het toestel. ,,Wim zit de aardappels te schillen'', zei ze. ,,Dat doet hij elke zondag.'' Het duurde even eer Wim opdook. ,,Ik moest mijn handen wassen'', legde hij uit. Een staatsman die zich de handen wast, niet omdat er bloed aan kleeft, maar omdat hij aardappels heeft geschild. Het is van een slaapverwekkende deugdzaamheid. Bij Wim Kok geen elan, geen charisma. Hij is de tegenhanger van Piet Hein. Zijn gestalte is groot. Maar zijn daden bennen klein, zijn daden bennen klein. Hij raakt niet verwikkeld in schandalen, zoals Kohl of Clinton. Voor geen Monica Lewinsky zou hij zijn broek losknopen. Hij is veel te beducht voor een blaasontsteking.

Vorige week werd van deze kleinburger een groot gebaar verwacht. De joodse gemeenschap eiste dat hij namens de regering een nationaal excuus zou maken. Excuus voor de Nederlandse nasleep van de holocaust, voor de vijandigheid die joden na hun terugkeer uit de kampen of uit de onderduik ten deel is gevallen, voor het nagelaten herstel van hun rechten en de twijfelachtige rol die de overheid daarbij heeft gespeeld. Aanvankelijk voelde de premier daar niets voor. ,,Ik zou eerder zeggen: het is te betreuren, dan: het spijt ons'', aldus Kok. Hij benadrukte dat de ellende van de holocaust niet met geld kan worden vergoed. En alsof één gemeenplaats niet volstond, zei hij ook nog tegen de Volkskrant: ,,Ik ken mensen van joodse origine die het gênant vinden dat er nu over geld wordt gepraat.'' Mensen van joodse origine, het is een wonderlijke formulering. Bestaan er dieren of planten van joodse origine? Heeft u ooit een hond of kat, een stekelvarken of moerbeiboom van joodse origine gezien? Kok blijkbaar wel. Om ieder spoor van twijfel bij ons weg te nemen, maakte hij duidelijk dat het mensen betreft. In goed Nederlands heten zulke mensen gewoon: joden. Kok verkeert dus met joden. Kok verkeert met joden die de joodse eis om terugbetaling gênant vinden. Kok verkeert met joden die zich schamen voor hun soort.

Kent hij werkelijk joden die beschaamd zijn? Met zijn mededeling insinueerde hij in elk geval dat joden die terugbetaling eisen zich behoren te schamen. De onderliggende boodschap lijkt deze: 'Mij hoort u niet zeggen dat joden niet over geld mogen praten. Daar ben ik veel te ruimhartig voor. Het wordt beweerd door mensen van joodse origine. Het gedoe is zelfs sommige joden te bar.'

Kok spant hier joden voor zijn karretje om joden verdacht te maken. Dat is niets nieuws. Ook het in verband brengen van joden met geld is zo oud als de wereld. Ik had alleen nooit gedroomd dat een brave borst als Kok zich van dit hatelijke stereotype zou bedienen.

Twee dagen later, onder zware druk, kwam hij alsnog over de brug met wat een nationaal excuus moest heten aan de joodse gemeenschap. Schoorvoetend gaf hij toe dat de naoorlogse overheid fouten heeft gemaakt, maar hij liet er dadelijk op volgen dat dit gebeurd is zonder 'verkeerde bedoelingen'. Zou hij meer talent hebben voor het schillen van aardappels? Dat moet haast wel, anders had zijn vrouw zich al lang met buikpijn van hem laten scheiden. Wim Kok mag mensen van joodse origine kennen die zich schamen voor hun soort. Ik ken mensen van Nederlandse origine die zich schamen voor hun premier.